Agbigbo the Great

Nígbà yẹn, Ọba ń kópa pàtàkì nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́ àwọn aráàlú. Òun ni àwọn ènìyàn máa ń kọ́kọ́ wá. Wọ́n ń gbẹ́kẹ̀lé e láti yanjú àwọn ọ̀ràn fún wọn, láti àwọn àríyànjiyàn kékeré, àwọn ìfòyebánilò – láìka bí ó ti kéré tó. A mọ̀ ọ́n sí ẹni tí ó wà ní ìmúratán láti wá ojútùú sí àwọn ìṣòro tí ń yọ àwọn ènìyàn lẹ́nu – àwọn ohun ìjìnlẹ̀ kíka.

Nígbà tí Ọba Ìgbálá kọ́kọ́ gba orí oyè, tí ó sì gbọ́ nípa Agbigbo, ó pe àwọn olùdámọ̀ràn rẹ̀, ó sì pàṣẹ fún wọn láti ṣe ìwádìí nípa ẹy�ẹ́ àràmùndà yìí – láti mọ ohun tí àwọn tó ṣáájú rẹ̀ mọ̀ nípa ẹyẹ náà.

“Agbigbo ni a fún lóyè ‘Aládé Orí Igi’, Kábíyèsí,” ni ọ̀kan nínú àwọn olùdámọ̀ràn Ọba sọ fún un.

“Wọ́n gbàgbọ́ pé òun ni ọba àwọn ẹyẹ tí ń gbé nínú igi. Ó hàn pé òun ló ń rí sí ibi tí gbogbo ẹyẹ ń gbé, ó ń rí sí ire àwọn ẹyẹ – ó ń wọ̀ wọ́n lójú, ó ń dáàbò bo wọn kí wọ́n má ba à yìn-ín. Kò ṣeé ṣe kí àwọn ènìyàn má bẹ̀rù láti yìn-ín sí àwọn ẹyẹ tàbí láti gé igi, kí wọ́n má ba à mú Agbigbo bínú.”

“Ohun míràn tún ni, Kábíyèsí,” ni olùdámọ̀ràn mìíràn tẹ̀ síwájú, “Agbigbo máa ń fò láti igi dé igi, bíi nínú oko-íra àti inú igbó, láti máa wo bí àwọn ará ìlú ń ṣe ń gbé ìgbésí ayé ojoojúmọ́ wọn. Ó ní agbára láti fara pa mọ́ fún wọn, àmọ́ ó máa ń farahàn nígbà tí ó bá yàn láti ṣe bẹ́ẹ̀; ó ní agbára láti mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ nínú ọkàn àwọn ènìyàn tí ó bá pàdé.

“Nígbà tí ó bá yàn láti farahàn, èyí tí kì í ṣe lọ́pọ̀ ìgbà, ó máa ń dá sí i nínú ìgbésí ayé àwọn ènìyàn tó bá pàdé. Ó máa ń ṣe oore fún àwọn ènìyàn tàbí kí ó fi ìbínú ṣe wọ́n níbáramu bí ó ṣe rò pé ó tọ́. Ó kórìíra oríṣi àìṣedéédéédé, a sì mọ̀ ọ́n sí ẹni tí ó ti ràn àwọn ènìyàn lọ́wọ́ nínú ipò lile, pàápàá níbi tí ìforígbárí bá wà – níbi tí wọ́n bá ń ṣe àwọn ènìyàn lọ́nà àìṣedéédéédé.”

“Wọ́n tún ń pe Agbigbo ní ‘Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́’ (Ẹni ńlá tó ń rìn nìkan), Kábíyèsí,” ni olùdámọ̀ràn kẹta sọ. “Nígbà tí àwọn ẹyẹ yòókù bá ń kóra jọ, Agbigbo ‘ń rìn nìkan’. Ó yàtọ̀. Àwọn ẹyẹ yòókù máa ń fi ọ̀wọ̀ fún un…”

“Òun ló jọ pé a kò lè mọ̀ ju èyí lọ nípa ẹyẹ náà, Kábíyèsí! Yóò máa jẹ́ ohun ìjìnlẹ̀ títí láé,” ni olùdámọ̀ràn àkọ́kọ́ sọ.

“Ká máa pè é ní Agbigbo Olókìkí ni!” Kábíyèsí dáhùn, ó sì ń rẹ́rìn-ín, bẹ́ẹ̀ sì ni Agbigbo ṣe gba orúkọ mìíràn, Agbigbo Olókìkí, ní àfikún sí àwọn orúkọ rẹ̀ méjì mìíràn: ‘Aládé Orí Igi’ àti ‘Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́’.

Kò ṣeé ṣe kí a má sọ̀rọ̀ nípa Agbigbo, pàápàá láàárín àwọn tí ń ní ìṣòro, tí wọ́n ń fẹ́ kí ó ran wọn lọ́wọ́ láti yanjú àwọn ìṣòro wọn.

Bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe ṣẹlẹ̀ pé ní ọjọ́ kan, àwọn ènìyàn méjì ń sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rẹ́ wọn, Karimu, tí ìdílé rẹ̀ ti ń fa ọkàn àníyàn àti ìfẹ́ ọkàn àwọn ará Ìgbálá – àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò bákannáà, nítorí pé ó jẹ́ ẹni tí gbogbo ènìyàn fẹ́ràn tí wọ́n sì mọ̀.

“Karimu nilo ìrànlọ́wọ́ gan-an ní ilé. Ìbáṣe pé Agbigbo lè ṣe ohun kan.”

“Bẹ́ẹ̀ ni… Èmi ò mọ bí Karimu ṣe wà nínú wàhálà tó wà yìí, àti bí yóò ṣe yanjú rẹ̀. Ìyàwó méjì àti ọmọ méjì – àwọn ọmọ ọwọ́ pàápàá. Kò sí iṣẹ́, ó sì ní láti fara da ìwà ìbàjẹ́ ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́ sí òun àti sí ìyàwó kejì. Inú rẹ̀ kò dùn rárá.”

Saraje, ìyàwó àkọ́kọ́ Karimu, ti di ẹni tí kò fẹ́ràn rẹ̀ mọ́ láàárín àwọn aládùúgbò.

“Fífi ìyàwó àkọ́kọ́ rẹ̀ ṣe ìyàwó jẹ́ àṣìṣe – àjálù gan-an. Ìdí tí ọkùnrin rere báyìí fi ní ìyàwó bẹ́ẹ̀ kọjá òye mi.”

“Àmọ́ kò rí bẹ́ẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀. Ó gbọ́dọ̀ máa ń dibọ́n fún ìgbà gbogbo.”

Karimu jẹ́ oníṣòwò nígbà tí ó pàdé Saraje tí ó sì fẹ́ ẹ. Wọ́n pàdé lọ́nà àrìnnàkò nígbà tí àwọn méjèèjì ti bá àwọn oníṣòwò mìíràn rin ìrìn-àjò lọ sí ìlú mìíràn láti ta ọjà wọn. Nígbà tí Karimu béèrè lọ́wọ́ Saraje pé kí ó fẹ́ ẹ, ó wí fún un pé:

“Mo ti ní ìyàwó tẹ́lẹ̀. Mo ti fẹ́ iṣẹ́ mi. Tí mo bá fẹ́ ọ, ó ní láti gba ìyàwó mìíràn!”

Karimu rò pé ó ń ṣe àwàdà ni.

“Oníṣòwò tó dáńtọ́ ni ẹ, obìnrin oníṣòwò tó mọ iṣẹ́ rẹ̀ dáadáa,” ó wí; kò kà á sí ohun pàtàkì.

Ṣùgbọ́n ìwà Saraje lẹ́yìn ìgbéyàwó fi hàn pé ó ní ohun tí ó ń sọ lọ́kàn, àti pé iṣẹ́ òwò rẹ̀ ló ń kọ́kọ́. Kò pẹ́ tí ìdí gidi fún èrò yìí fi hàn, tí yóò sì nípa lórí ìgbésí ayé gbogbo wọn. Saraje ti ń bá iṣẹ́ òwò rẹ̀ lọ, èyí tí ó máa ń mú un lọ sí ibi jíjìnnà, kò sì ṣe ohun mìíràn, bí ó tilẹ̀ ní àṣàyàn láti má ṣiṣẹ́ ní gbogbo ọjọ́.

“Mo ń ṣiṣẹ́ tó fún àwa méjèèjì. Òò ní láti máa ṣiṣẹ́ lọ́sàn-án òru, kí o sì gbàgbé ohun gbogbo,” ni Karimu ti sọ fún un lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.

Saraje mọ̀ dáadáa. Ṣé kì í ṣe Karimu ń náwó púpọ̀ lórí rẹ̀, ó ń bójú tó gbogbo àìní rẹ̀? Ṣé kì í ṣe ó ti ń lo ọ̀làwọ́ ọkàn rẹ̀ lánfàní?”

Lọ́jọ́ kan, Karimu sọ fún Saraje pé:

“Nítòótọ́, iwọ yóò ní láti dáwọ́ òwò dúró, kí o sì máa gbé nílé pẹ́kípẹ́, láti tójú àwọn ọmọ wa, nígbà tí a bá bí wọn. Tàbí o ò tíì rò nípa rẹ̀? Ta ni yóò tójú ilé – àwọn ọmọ – tí a bá méjèèjì lọ sí iṣẹ́?” Iṣẹ́ Karimu náà máa ń mú un kúrò nílé.

“Ìyàwó mìíràn. Ìwọ yóò gba ìyàwó kejì!”

Karimu kò gbà á gbọ́.

“Ìyàwó kejì!”

“Ṣé ohun àjèjì ni? Ṣé kì í ṣe èyí ni àwọn ọkùnrin kan ń ṣe? Mo sọ fún ọ pé mo ti fẹ́ iṣẹ́ mi, rántí?”

Karimu kò dáhùn; ó kan mí orí. Ṣùgbọ́n láti ìgbà náà, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ronú:

“Òò ní fi iṣẹ́ òwò rẹ̀ sílẹ̀ fún ohunkóhun. Irú obìnrin wo ni mo ṣe fẹ́ yìí?”

Karimu jẹ́ ẹni tí kì í ṣàníyàn, kò jẹ́ kí ìwà Saraje yọ ọ́ lẹ́nu. Ó kàn rò pé ìtara fún iṣẹ́ ló ń ṣe. Kò sì dín ìfẹ́ tó ní sí i kù.

Ṣùgbọ́n, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ronú pé kò burú tí òun náà bá gba ìyàwó kejì. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ ń ṣe bẹ́ẹ̀, kí ló dé tí òun ò fi lè ṣe? Saraje tilẹ̀ dà bí ẹni pé ó fọwọ́ sí i.

Lẹ́yìn náà, Karimu pàdé Fara, ìfẹ́ sì ṣẹ́lẹ̀ láàárín wọn lójúkan náà; wọ́n fẹ́ràn ara wọn, wọ́n sì bójú tó ara wọn gan-an. Ó jẹ́ oníwà tútù, olóore, olóye, àti ọlọ́wọ̀. Ó sì jẹ́ aláápọn. Kò ṣeé ṣe kí wọn má fẹ́ràn ara wọn tó bẹ́ẹ̀, Karimu sì pinnu láti fẹ́ ẹ.

Ohun gbogbo ń lọ dáadáa fún Karimu àti ìdílé rẹ̀ lẹ́yìn tó ti gba ìyàwó kejì, títí tí àjálù fi dé. Iṣẹ́ òwò Karimu wó lulẹ̀, ó sì ní láti san owó ńlá fún àwọn tó yá a lówó – ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ohun tó ní, pẹ̀lú gbogbo owó ìpamọ́ rẹ̀. Ó ti dá ìdí kan pọ̀ nínú iṣẹ́ òwò rẹ̀ tí yóò máa kábàámọ̀ fínnífínní; ó darapọ̀ mọ́ àwọn oníṣòwò mìíràn nínú iṣẹ́ kan tó kan owó ńlá, tí kò sì lọ dáadáa.

Karimu ń wá iṣẹ́ nísisìyí – bí yóò ṣe tún ara rẹ̀ gbé kalẹ. Èyí ṣẹlẹ̀ nígbà kan náà tí àwọn ìyàwó rẹ̀ méjèèjì bímọ, tí wọ́n yàtọ̀ fún oṣù mẹ́ta. Ìgbà náà ni wàhálà bẹ̀rẹ̀. Saraje fi ìwà rẹ̀ hàn, ìgbésí ayé sì le fún Karimu gan-an.

Kò ṣeé ṣe kí wọn má sọ̀rọ̀ nípa ìdílé Karimu, àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò sì ń ràn án lọ́wọ́ bí wọ́n ṣe lè. Láìsí àní-àní, ìrànlọ́wọ́ owó tó ń gbà kò tó láti bójú tó ìdílé rẹ̀. Ó rò pé Saraje lè ràn án lọ́wọ́, ó sì sọ ọkàn rẹ̀ fún un. Òun ò lè gbàgbé ojú tó fi hàn – ìkórìíra àti àìgbàgbọ́ – nígbà tó sọ fún un pé:

“Mo ti pàdánù gbogbo owó tí mo ní. Inú mi ò dùn fún ọ, ṣùgbọ́n mo lè fún ọ ní owó kékeré fún ilé, àmọ́ mo dá mi lójú pé iwọ kò ní ìṣòro láti fi tìrẹ́ kún un. Àdúrà ṣe! A ní ọ!”

Saraje ni ‘Ìyáálé’ (bí wọ́n ṣe ń pe ìyàwó àkọ́kọ́), òun ló ń rí sí ohun gbogbo nínú ilé. Òun ni Karimu máa ń fún ní owó ilé nígbà tó ń ṣiṣẹ́, òun ló máa ń pèsè oúnjẹ. Òun fúnra rẹ̀ ló máa ń se oúnjẹ. Kò sí ẹni tó lè fọwọ́ kan oúnjẹ àti ohun mímu nínú ilé ìdáná láìgbà ọ̀rọ̀ rẹ̀.

“Fi owó tìrẹ́ kún èyí tí o fún mi! Àdúrà ṣe fún mi! Ó gbọ́dọ̀ jẹ́ òdì sí ni. Irú ọkùnrin wo ni ẹ́? Ojú yẹ kí o tì ọ́. Wò àwọn ọkùnrin mìíràn – bí wọ́n ṣe ń pèsè fún ìdílé wọn,” ó bú sí ọkọ rẹ̀.

Karimu ya lẹnu sí ohun tí ó sọ, kò sì lè sọ ọ̀rọ̀ kan. Saraje tẹ̀ síwájú:

“O rò pé màá ná owó tìrẹ́ lórí ẹ àti obìnrin yẹn tí o mú wá síbí? Jẹ́ kí á sọ fún ọ, mo ti fara dà á títí di ìsinsìnyí, àmọ́ n kò ní láti ṣe bẹ́ẹ̀ mọ́. O kò ṣàkóso nínú ilé yìí mọ́, nítorí náà mo lè ṣe ohunkóhun tí mo bá fẹ́ nípa rẹ̀! Mo lè lo ẹ̀tọ́ mi gẹ́gẹ́ bí Ìyáálé!”

Saraje rí i pé òun ò ní náwo ara rẹ̀ fún ìdílé, nítorí náà Karimu àti Fara ní láti fi owó kékeré tí Karimu ń fún wọn ṣe oúnjẹ.

“Èmi ló ń rí sí oúnjẹ. Gbogbo ẹni tó wà nínú ilé yìí yóò jẹ ohun tí mo bá gbé kalẹ nìkan,” ó ń sọ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ohun tí ó sì ń gbé kalẹ kò tó – kódà kò tó fún ọmọ rẹ̀, Furasa, tí ó nilo oúnjẹ ju ọmu lọ. Saraje rí i pé òun fúnra rẹ̀ jẹun dáadáa. Ohun tó wà lọ́kàn rẹ̀ ni láti fi owó pamọ́ fún ara rẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní lọ́pọ̀lọ́pọ̀. Nípa ọmọ rẹ̀, ó sọ nínú ọkàn rẹ̀ pé:

“Furasa jẹ́ ọmọ Karimu pẹ̀lú. Kí ló dé tí mo fi ní náwo tìrẹ̀ láti bọ́ ọ tàbí láti ṣe ohunkóhun fún un tí kò bá lè ṣe bẹ́ẹ̀?”

Saraje ti di oníwà burúkú, oníjàngbọ̀n, àti aláìlọ́wọ̀, Karimu kò sì mọ bí yóò ṣe ṣe pẹ̀lú ọ̀ràn náà. Inú rẹ̀ kò dùn rárá, àníyàn ń lá a. Ó rí i pé ó ṣe àṣìṣe ní fífi Saraje ṣe ìyàwó, àmọ́ kò lè lé e lọ nítorí ó mọ̀ pé yóò mú ọmọ náà lọ – kì í ṣe nítorí ó bójú tó ọmọ, àmọ́ láti fi í ṣe ẹ̀san.

“Ó hàn pé Saraje fẹ́ràn ara rẹ̀ nìkan, yóò sì kọjá àbùkù fún Furasa tí a bá yàtọ̀. Kò tilẹ̀ lè náwó fún ọmọ rẹ̀. Ara rẹ̀ nìkan ló ń rò, àti àwọn ohun ìní tí ó lè kó jọ fún ara rẹ̀…”

Àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò Karimu ń ṣàníyàn nípa rẹ̀, inú wọn ò sì dùn fún un.

“Ṣùgbọ́n kí ló máa ṣe? Kò lè máa sí iṣẹ́ títí, kí ó sì máa farada èébú Saraje.”

“Mo mọ̀ ní ti Fúrásà, ọmọ rẹ̀ náà. Bí ó ṣe ń hùwà sí i – tí ó ń gbé e jẹ́ – ó burú, kì í ṣe ìwà ìyá. Tí kì í bá ṣe Fara… Kò tilẹ̀ lè náwó fún un. Mò ń sọ fún ọ pé kò bìkítà nípa ọmọ yẹn rárá.”

“Kì í ṣe pé Saraje ń fún Karimu láàmú nìkan, ó tún ń póń Fara lẹ́rù.”

“Ó gbọ́dọ̀ ti kórìíra ‘Ìyàwó’ rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, kí ló dé tí yóò fi ń lo agbára rẹ̀ bí Ìyáálé nísisìyí?”

Nígbà yẹn, tí ọkùnrin bá fẹ́ ìyàwó méjì, wọ́n máa ń fi ìyàwó kejí (‘Ìyàwó’) sí abẹ́ àṣẹ ìyàwó àkọ́kọ́ (‘Ìyáálé’) láti bójú tó gbogbo ìfẹ́ inú rẹ̀. Lọ́nà tí ó yẹ, àwọn Ìyáálé kan tí kò ní ìlànà máa ń lo ipò yìí lánfàní. Wọ́n máa ń fi ‘Ìyàwó’ ṣe gbogbo iṣẹ́ ilé, bí ẹni pé òṣìṣ�́ ni, wọ́n sì máa ń ṣe é lọ́nà ìforígbárí, wọ́n lè lé e kúrò tí kò bá tẹ́ wọn lọ́rùn. Kì í ṣe gbogbo ọkọ ni ó ń tẹ́wọ́ gba ìṣe yìí, àwọn tí ó bá ṣe bẹ́ẹ̀ lè rí i pé ó jẹ́ ọ̀nà láti fi gbọ̀ngàn ìjà fún mímú obìnrin mìíràn wá sílé.

Saraje ò ní lè lo ẹ̀tọ́ rẹ̀ bí Ìyáálé lórí Fara. Ṣé kì í ṣe òun ló dámọ̀ràn fún Karimu pé kó gba ìyàwó kejì? Ṣùgbọ́n nítorí ipò tí Karimu wà – tí kì í ṣe olówó mọ́ – ó rò pé ó lè ṣe bẹ́ẹ̀ láìṣeéṣe.

“Títí yóò fi tún bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, kò ní agbára lórí ohunkóhun mọ́,” ó sọ fún ara rẹ̀.

Ìwà Saraje sí Fara burú gan-an. Ó sọ ìgbésí ayé rẹ̀ di pọ́ńbélé, ó ń retí pé ó máa lọ pẹ̀lú ọmọ rẹ̀. Nítòótọ́, ó ti ń ṣe ìlara Fara ní gbogbo ìgbà, inú rẹ̀ sì ń bí i pé Karimu fẹ́ ẹ, ṣùgbọ́n ó fi í pa mọ́ fún gbogbo ènìyàn. Kò rò pé Karimu yóò fẹ́ obìnrin mìíràn nígbàkúùgbà, bó tilẹ̀ dà bí ẹni pé ó fọwọ́ sí i. Ẹ̀tań ni gbogbo rẹ̀. Ó ń ṣe ìlara ìfẹ́ tí Karimu ní sí Fara, èyí tí ó hàn gbangba, tí ó sì mọ̀ pé ó ti pọ̀ sí i lẹ́yìn tí wọ́n bímọ.

Saraje fi Fara ṣe púpọ̀ nínú iṣẹ́ ilé, bíi lílọ sí odò láti rú omi lọ́pọ̀lọ́pọ̀ lójoojúmọ́, lílọ sí ọjà, fífi ilé mọ́, fọ aṣọ ní odò. Nígbàkúùgbà tí Saraje bá wà nílé, ó máa ń bá Fara wí, ó sì ń ṣe é lọ́nà burúkú. Ẹ̀sùn, ìforígbárí ń bẹ ní gbogbo ìgbà – èyí tí ó pọ̀ jù lọ sábà máa ń jẹ́ lórí ohun kékeré. Saraje ń bínú, kò sì ṣeun sí Fara.

Fara kì í ṣe oníjàngbọ̀n. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà láti máa bọ̀wọ̀, kí ó sì máa farada – láti máa bọ̀wọ̀ fún gbogbo ènìyàn, pàápàá àwọn àgbàlagbà. Nítorí náà, ó ṣe gbogbo ohun tó lè ṣe láti tẹ ‘Ìyáálé’ rẹ̀ lọ́rùn – ohun gbogbo tí ó bá ní kó ṣe, ó ń yẹra fún ìjà tí kò ṣe pàtàkì.

Ohun tí ó kọjá àníyàn Karimu jù lọ nínú ipò tó wà ni pé kò rí i pé Saraje yìí ni títí di ìsinsìnyí.

Láàánú, kò rí i pé Saraje jẹ́ ẹni tí í ṣe nítòótọ́ – kò rí i pé ìwà ‘oníṣòwò rere’ rẹ̀ jẹ́ ìrísí nìkan, nítorí ó fi í pamọ́ dáadáa. Karimu rò pé òníjàgídíjaànìkan lásán ni nínú iṣẹ́, ṣùgbọ́n nítòótọ́, òun ni a lè pè ní ahọ́n, aláìláàánú, tí kò sì ṣeun, tí ó sì burú, Karimu sì rí i báyìí, ó sì kórìíra àwọn ìwà wọ̀nyí nínú rẹ̀.

Saraje kórìíra náwó – kódà kò fẹ́ ná á fún ọmọ rẹ̀. Owó àti ohun ìní nìkan ló ń ṣe lọ́kàn, ó sì kó gbogbo ohun tí Karimu ti fún un jọ. Kò bìkítà nípa ọmọ rẹ̀, Furasa, láti ìgbà tí ó ti ń hùwà burúkú sí i – tí ó ń gbé e jẹ́, tí kò ń fún un ní oúnjẹ dáadáa, tí ó sì ń gbà á gbè fún ìgbà púpọ̀. Tí kì í bá ṣe Fara tó ń bójú tó Furasa fún ìgbà púpọ̀ – tó ń wò ó – ibo ni Fúrásà yóò ti wà báyìí?

Ó ń hàn sí i pé ohun tí Saraje ń fẹ́ jù lọ nínú ìgbésí ayé ni láti kó owó púpọ̀ jọ, kò sì fẹ́ ná á – tí ó bá sì ná á, ara rẹ̀ nìkan ló máa ń ná á. Ó ti fi owó púpọ̀ sí apamọ́wọ́ (kò ti ná ohunkóhun ṣáájú àti lẹ́yìn ìgbéyàwó) – ó jẹ́ kí Karimu náwó púpọ̀ lórí rẹ̀ – ó ń lo ọ̀làwọ́ ọkàn rẹ̀ lánfàní. Ó hàn pé ó fẹ́ Karimu nítorí ó fẹ́ ẹni tó máa pèsè fún un – kí ó lè fi owó rẹ̀ pamọ́ sí apẹ̀rẹ̀.

Ìwà Fara sí Karimu yàtọ̀ pátápátá sí ti Saraje. Fara ṣe ìtìlẹyìn fún Karimu gan-an, ó sì lóye ipò rẹ̀ tuntun tí kò sí lówó. Ó wà ní ìmúratán láti dúró tì í, kí ó sì ràn án lọ́wọ́ bí ó ti lè ṣe. Láìsí àní-àní, kò ní owó tirẹ̀, ipò iṣẹ́ rẹ̀ kò sì dára rárá.

Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ronú ohun tóun lè ṣe láti mú ipò wọn sunwọ̀n sí i.

“Ohunkóhun tí mo bá ronú, mo gbọ́dọ̀ lè mú ọmọ mi pẹ̀lú mi. Kò sí ọ̀nà tí màá fi fi í sílẹ̀ fún Saraje.” Saraje máa ń fi ọmọ rẹ̀, Furasa, sílẹ̀ nígbàkúùgbà tó bá fẹ́ lọ sí ọjà, Fara sì máa ń bójú tó ọmọ náà.

Inú Fara kò dùn rárá. Saraje kò bójú tó Furasa dáadáa, Fara sì ni ó máa ń wò ó ní gbogbo ìgbà.

Nísinsìnyí, oko-íra kan wà nítòsí ibi tí Karimu àti àwọn ìyàwó rẹ̀ méjèèjì ń gbé. Kò sọ́ ní ń lọ sí oko-íra nítorí ohunkóhun tí ènìyàn bá ṣe níbẹ̀ le gan-an. Fara pinnu láti máa fi ilé sílẹ̀ lójoojúmọ́ pẹ̀lú ọmọ rẹ̀, Bọ́lú, tí ó wà ní oṣù mẹ́ta, láti lọ sí oko yìí – láti máa kó èkùrọ́, èyí tí wọ́n fi ń ṣe epo pupa. Òun yóò máa gbé èkùrọ́ náà lọ fún àwọn alágbẹ̀dẹ epo. Owó tí ó ń rí gbà kéré gan-an, kò sì tó fún iṣẹ́ tó ń ṣe, ṣùgbọ́n Fara jẹ́ obìnrin aláápọn. Ó máa ń padà wálé ní àárẹ̀ lójoojúmọ́.

Lọ́jọ́ kan, Fara lọ sí oko-íra láti kó èkùrọ́. Gẹ́rẹ́ tó dé ibẹ̀ lọ́wọ́rọ́ ọjọ́ yẹn, ó fi Bọ́lú sílẹ̀ tí ó dì mọ́lẹ̀ dáadáa nínú ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ rírọ̀, lábẹ́ igi ọ̀gọ́rọ̀ǹgbà gíga kan tí ẹ̀ka rẹ̀ tàn ká. Ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kó àwọn èkùrọ́ tí ó wà lálẹ́. Wọ́n fi ọmọ náà sílẹ̀ pẹ́lú aṣọ tí kò bò ó mọ́, Fara sì rò pé yóò wù ú bí a bá fi ewé dì í. Kò sí ẹnìkejì níbẹ̀, ó sì rò pé ọmọ náà wà láìséwu; ó fi í sílẹ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í wá àwọn èkùrọ́.

Láìpẹ́, Agbigbo tí ń wo Fara ní gbogbo ọjọ́ láti orí igi ọ̀gọ́rọ̀ǹgbà gíga tí Fara ń fi ọmọ rẹ̀ sílẹ̀ nísàlẹ̀ rẹ̀. Agbigbo mọ̀ pé ó fẹ́ràn ọmọ rẹ̀ gan-an. Ó tún mọ̀ pé òṣì ni. Lọ́jọ́ yẹn, ẹyẹ náà ń ṣe kàyéfì bí ó ṣe ń wo Fara tí ń fi ọmọ rẹ̀ dì nínú ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀.

“Ṣé òun yóò fẹ́ràn ohun ìní ayé ju ọmọ rẹ̀ lọ? Màá dán an wò – ìpamọ́ra àti sùúrù rẹ̀.” Nítorí náà, ó fò sàlẹ̀, ó sì gbé ọmọ náà lọ – sí orí igi – nígbà tí ó wólẹ̀ láti kó àwọn èkùrọ́ kan.

Nígbà tí Fara padà síbi tí ó fi ọmọ rẹ̀ sílẹ̀ – lábẹ́ igi ọ̀gọ́rọ̀ǹgbà – ẹnu ya ó, ọmọ rẹ̀ kò sí níbẹ̀.

“Níbo ló…? Níbo ni ọmọ mi wà? Ta ló gbé Bọ́lú…? Ọlọ́run mi! Kí ni màá ṣe? Èyí kò lè jẹ́ òótọ́…” ó ń bá ara rẹ̀ sọ̀rọ̀ bí ẹni tí ó dàrú. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í hu, ó sì ń pariwo, ó ń fa irun orí rẹ̀ ya. Ẹ̀rù bà á, inú rẹ̀ kò dùn rárá. Ó sunkún ṣàǹkú, bí ó ti ń fi ìyára wá ọmọ rẹ̀ tó sọnù.

Agbigbo, tí ó ń wo Fara ní gbogbo ìgbà, ju òkúta kan sílẹ̀ nítòsí obìnrin náà láti orí igi, kí ó lè wòkè, kí ó sì rí ọmọ rẹ̀ nínú apá rẹ̀.

“Ha!” ó sọ, kò sì lè ṣe ohunkóhun bí kò ṣe sunkún púpọ̀ sí i nígbà tó rí ọmọ rẹ̀. “Agbigbo Olókìkí ló gbé e. Kí ló máa ṣẹlẹ̀ sí òun àti èmi?”

Fara ti gbọ́ nípa Agbigbo, gẹ́gẹ́ bí àwọn mìíràn, kò sì mọ bí wọ́n ṣe ń ṣe pẹ̀lú rẹ̀.

“Ṣé ó ṣeé ṣe kí ó ti gbé Bọ́lú kúrò lọ́dọ̀ mi nítorí pé mo fi í sílẹ̀ láti wá àwọn èkùrọ́ yíká…”

Fara bẹ̀rẹ̀ sí í kọrin ohùn tútù, láti fi tẹ́ Agbigbo lọ́rùn. Nígbà yẹn, kì í ṣe ohun àjèjì láti fi orin dípò ọ̀rọ̀ sísọ láti fi ìmọ̀lára líle tí ń ṣẹlẹ̀ lójijì hàn: ìfẹ́, ìkórìíra, ẹ̀rù, àníyàn. Àwọn kan tilẹ̀ gbàgbọ́ pé orín kíkọ lè yí ipò padà. Orin Fara lọ báyìí:

Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o (Jọ̀wọ́ dá ọmọ mi padà fún mi, Agbigbo) Ẹyẹ-Igbó
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Aládé orí igi (‘Ọba Orí Igi’) Ẹyẹ-Igbó
Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́ (Ẹni ńlá tó ń rìn nìkan) Ẹyẹ-Igbó Ẹyẹ-Igbó
Rírọ ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló fi ń pọ́mọ (Wọ́n fi ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ rírọ̀ dì í mọ́lẹ̀)
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó

Nínú orin rẹ̀, Fara bẹ Agbigbo pé kí ó dá ọmọ rẹ̀ padà fún un, ó sì yìn ín gẹ́gẹ́ bí ‘Aládé Orí Igi’, àti ‘Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́’. Ó tún tọ́ka sí ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ rírọ̀ tí wọ́n fi dì í mọ́lẹ̀.

Agbigbo fetí sí Fara. Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó ju òkìtì ńlá kan (ẹrù) sílẹ̀, dípò kí ó fò sàlẹ̀ pẹ̀lú ọmọ náà. Ẹnu ya Fara, kò sì mọ ohun tó wà nínú ẹrù náà. Ẹnu ya ó gan-an nígbà tó rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun iyebíye nínú bíi wúrà, fàdákà, diamondi, òkúta iyebíye – pẹ̀lú àwọn ohun ọ̀ṣọ́ (ẹ̀rùn etí, ẹgba, ẹgba ọwọ́, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) – tí kò lè ṣe àpèjúwe tán. Ó wòkè sí ẹyẹ náà tó ń wo òun níṣojúkú.

“Rárá o! Mi ò tọ́ka sí ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ rírọ̀ tí wọ́n fi dì í mọ́lẹ̀ láti jẹ́ kó mọ̀ pé òṣì ni, ṣùgbọ́n nítorí mo fẹ́ kó mọ̀ pé ọmọ mi ṣe mí lọ́pọ̀lọpọ̀. Jọ̀wọ́ fún mi ní ọmọ mi padà,” ó bẹ̀bẹ̀, ó sì tún bẹ̀rẹ̀ sí í kọrin, ẹ̀rù ń gbọ̀n ọ́:

Agbigbo ju ẹrù mìíràn sílẹ̀ – èyí tó tóbi ju èkejì lọ – ẹnu sì ya Fara lẹ́ẹ̀kan sí i. Bí ó ti ń ṣe kàyéfì ohun tí ẹyẹ náà ń ṣe, ó ṣí i. Ẹnu ya ó nígbà tí ó rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó àti àìlóǹkà àwọn ohun iyebíye tí yóò tó fún ayé, bíi aṣọ, bàtà, àpò, àwọn ohun èlò ilé.

“Ha! Jọ̀wọ́ Agbigbo! N kò fẹ́ owó tàbí ohun iyebíye. Mo fẹ́ ọmọ mi padà. Jọ̀wọ́, jọ̀wọ́, jọ̀wọ́, mo bẹ̀ ọ́,” ó bẹ̀bẹ̀. Ó sunkún, ó sì sunkún, ó ṣubú lálẹ́ nínú ìdààmú ńlá. Ó tún bẹ̀rẹ̀ sí í kọrin lẹ́ẹ̀kan sí i:

Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Aládé orí igi Ẹyẹ-Igbó
Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́ Ẹyẹ-Igbó Ẹyẹ-Igbó
Rírọ ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló fi ń pọ́mọn
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó

Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, Agbigbo sọ̀ kalẹ̀ pẹ̀lú ọmọ náà, ó sì dá a padà fún ìyá rẹ̀.

“Obìnrin rere ni ẹ́, o sì fẹ́ràn ọmọ rẹ̀ lóòótọ́. Máa bá àwọn ènìyàn lò bí o ti ń ṣe títí di ìsinsìnyí. O ò ní ní láti ṣàníyàn nípa owó mọ́, tàbí láti máa bọ̀ wá síbí lójoojúmọ́ láti ṣe iṣẹ́ àṣekára nítorí ọmọ rẹ. Gbé àwọn òkìtì wúrà àti owó, àti gbogbo àwọn ohun mìíràn tó wà nínú wọn. O lè fi bọ́ ọmọ rẹ̀ móra dáadáa nísinsìnyí…”

Gẹ́rẹ́ tí Agbigbo parí ọ̀rọ̀ rẹ̀, àwọn ọkùnrin kan fara hàn lójijì níwájú Fara, wọ́n sì gbé gbogbo ohun tó jáde nínú àwọn òkìtì tí Agbigbo jù sílẹ̀ lọ sílé fún un.

Báyìí l’obìnrin yìí ṣe di ọlọ́rọ̀ lójúmọ́, ọpẹ́ sí Agbigbo. Kò lè gbà á gbọ́ pé ayọ̀ bẹ́ẹ̀ ní. Ó dúpẹ́ lọ́wọ́ ẹyẹ náà, ó sì yára lọ sílé. Gẹ́rẹ́ tó débé, tó sìn wọ yàrá rẹ̀, àwọn ọkùnrin tí ó gbé ẹrù náà fún un pòórá, Fara sì yà lẹ́nu sí agbára àrà ọ̀tọ̀ Agbigbo.

Dípò kí ó rò nípa ara rẹ̀ àti ọrọ̀ rẹ̀, Fara kọ́kọ́ rò nípa àwọn ẹlòmíràn – ọmọ rẹ̀, ọkọ rẹ̀, àti tilẹ̀ ‘Ìyáálé’ rẹ̀.

“Inú mi dùn pé mo rí Bọ́lú padà. N kò ní láti padà sí oko-íra mọ́, kí ohun kan náà má ba à ṣẹlẹ̀ sí i! Mo lè bójú tó ó dáadáa nísinsìnyí – fún un ní oúnjẹ rere. Nítòótọ́, gbogbo wa lè jẹun dáadáa… kí a sì ní owó fún àwọn nǹkan mìíràn…!”

Fara kò lè dúró láti sọ gbogbo ohun tó ṣẹlẹ̀ fún Karimu àti Saraje, ṣùgbọ́n nígbà tó débé, Karimu kò sí nílé. Dípò kí ó dúró dè é, Fara wá Saraje.

“Ìwọ ò ní gbàgbó ohun tó ṣẹlẹ̀ sí mi ní oko-íra lónìí, Saraje.”

“N kò nífẹ̀ẹ́ sí i. N kò tilẹ̀ mọ ibi tí oko-íra wà, jẹ́ kí n máa gbọ́ ìdí tí o fi ń lọ síbẹ̀!”

“Ṣùgbọ́n ìwọ yóò nífẹ̀ẹ́ sí nígbà tí o bá rí gbogbo ohun tí mo mú wá – ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó, wúrà, fàdákà, òkúta iyebíye, aṣọ, àti àìlóǹkà àwọn ohun mìíràn…”.

“Ṣé o dàrú bí?” Saraje béèrè, tí ń wo Fara bí ẹni pé ó ń rí i fún ìgbà àkọ́kọ́.

“Rárá, n ò dàrú. Kàn wá sí yàrá mi, màá fi àwọn nǹkan náà hàn ọ́.”

Ẹnu ya Saraje pátápátá sí ohun tí Fara sọ, kò sì mọ ìgbà tó fi tẹ̀lé e lọ sí yàrá rẹ̀ títí tó fi rí ara rẹ̀ níbẹ̀. Nígbà tó rí gbogbo ohun tí Fara mú wálé, Saraje fẹ́rẹ̀ dákú.

“Kí…? Kí ló ń ṣẹlẹ̀…? Báwo…? Báwo ló ṣe ṣẹlẹ̀…?” Bí ó tilẹ̀ gbìyànjú, kò lè sọ ọ̀rọ̀ kan jáde.

Fara mú un jókòó, ó sì sọ gbogbo ìtàn náà fún un.

“Ọlọ́run ṣeun tó báyìí! A ò ní ní láti ṣàníyàn nípa owó mọ́. Àwa mẹ́tẹ̀ẹ̀ta di ọlọ́rọ̀. A lè pín ohun gbogbo tó wà nínú ilé yìí dọ́gba láàárín ara wa. A lè bójú tó àwọn ọmọ wa dáadáa, àti gbogbo àìní wa…”

Saraje, tí ń fi àìgbàgbọ́ gbọ́ gbogbo ìtàn náà, tí ẹ̀tàn àti ìkórìíra Fara ń pọ̀ sí i lọ́kàn rẹ̀ bí ìtàn náà ti ń lọ, bú jáde:

“Èmi náà lè ṣe ohun kan náà tí o ṣe, o ṣeun. N kò nilo wúrà àti owó rẹ, àti àwọn ohun mìíràn tí o mú wá. Ó dá mi lójú pé màá mú kí èyí tí màá rí gbà tóbi ju tirẹ̀ lọ!”

“Ìyẹn tí Agbigbo bá wà níbẹ̀, tó sì farahàn fún ọ,” Fara tọ́ka sí i.

“Òun yóò wà níbẹ̀!” Saraje sọ pẹ̀lú ìgboyà.

Ohun tí Saraje sọ ṣáà dé òye Fara lójijì.

“O ń sọ pé o fẹ́ mú Furasa lọ sí oko-íra, kí o sì jẹ́ kí Agbigbo gbé e lọ?” ó béèrè, ẹnu sì ya.

“Bẹ́ẹ̀ ni. Kí ló dé? Ṣé kì í ṣe ohun kan náà ni ìwọ fúnra rẹ ṣe?”

“Ṣùgbọ́n n kò mọ̀ pé Agbigbo yóò gbé Bọ́lú lọ, nígbà tó sì gbé e – nígbà tí mo rí Bọ́lú nínú apá rẹ̀ lórí igi yẹn – n kò lè sọ bí mo ṣe rí lára fún ọ. Inú mi fẹ́rẹ̀ fọ́ sí méjì. Mo rò pé màá ya wèrè tàbí kí n kú tàbí àwọn méjèèjì…Ó burú gan-an…N kò fẹ́ láti kojú irú rẹ̀ mọ́!”

“Ohun tó bá ṣẹlẹ̀ dáa ní òpin rẹ̀. Wò ohun tí o ti rí gbà!”

“Gbogbo nǹkan wọ̀nyí kò ní jẹ́ ohunkóhun fún mi nísinsìnyí tí n ò bá rí Bọ́lú padà. Má ṣe é, Saraje!”

“Má ṣe é! Kí ló dé? Ṣé o bẹ̀rù pé màá di ọlọ́rọ̀ ju ọ́ lọ nítorí mo ti ní owó tìrẹ́ tẹ́lẹ̀, èyí tí kò ṣeé ṣe fún ọ?”

“Owó kò ṣe mí lọ́rùn. Bọ́lú, ní ọwọ́ kejì…”.

“N kò ní láti gbọ́ tiẹ. Gbogbo ohun tí mo ní láti ṣe ni láti wá ibi tí oko-íra wà, kí n sì mú Furasa lọ síbẹ̀ ní òwúrọ̀, ní àsìkò yìí lọ́la màá di ọlọ́rọ̀ ju ọ́ lọ! O lè pín ọrọ̀ tuntun rẹ pẹ̀lú Karimu tí o bá fẹ́, ṣùgbọ́n èmi kò ní pín ohun tí Agbigbo yóò fún mi lọ́la pẹ̀lú rẹ̀.”

“Báwo lo ṣe dá ẹ lójú pé Agbigbo yóò fún ọ ní nǹkan kan? Ṣé o mọ ohun tóun ṣe jẹ́ nítòótọ́ – bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́?”

“N kò ní láti mọ̀. Tí Agbigbo bá lè ṣe ọ́ lọ́rọ̀, n kò rí ìdí tí kò fi lè ṣe òun náà.”

“Ṣùgbọ́n wọ́n ti sọ fún mi pé ó lè…”.

“N kò fẹ́ gbọ́ ohunkóhun mọ́,” Saraje gé e kúrò.

“Tí o ò bá fẹ́ gbọ́ tèmi mọ́, ó kéré tán jẹ́ kí Karimu mọ ohun tí o ń rò láti ṣe. Lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, Furasa jẹ́ ọmọ rẹ̀ pẹ̀lú.”

“Karimu kò ní agbára lórí ohunkóhun tí mo ń ṣe níbí, nítorí náà mo lè mú Furasa lọ sí oko-íra,” Saraje dáhùn, kò sì gba ọ̀rọ̀ rẹ̀.

Lọ́jọ́ kejì, Saraje lọ sí oko-íra pẹ̀lú ọmọ rẹ̀, ó sì ṣe gẹ́gẹ́ bí Fara ṣe ṣe lọ́jọ́ tó ṣáájú – ó fi ọmọ náà sílẹ̀ lábẹ́ igi ọ̀gọ́rọ̀ǹgbà gíga kan, tí ó dì mọ́lẹ̀ nínú ewé ọ̀gẹ̀dẹ̀ rírọ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kó àwọn èkùrọ́ tí ó wà lálẹ́. Kò sí ẹnìkejì níbẹ̀.

Saraje wòkè, kò rí Agbigbo lórí igi tí ó fi Furasa sílẹ̀ nísàlẹ̀ rẹ̀. Ó wò yíká pẹ̀lú ìdààmú, lẹ́yìn náà ó rí i tí ń fò láti orí igi mìíràn wá sí orí igi tí Furasa wà nísàlẹ̀ rẹ̀. Inú rẹ̀ balẹ̀, ó sì ń bá a lọ láti kó èkùrọ́, ní gbogbo ìgbà tí ń gbàdúrà pé kí Agbigbo gbé ọmọ náà lọ.

Nígbà tó tún wòkè, Agbigbo ṣì wà níbẹ̀, ó sì ti ń wò ó. Kò pẹ́ tí ẹyẹ náà fi da ọ̀rọ̀ inú obìnrin náà mọ̀. Kò gbé ọmọ náà, ó ń retí pé obìnrin náà yóò lọ lọ́nà ọ̀hún, kò sì ní padà mọ́. Dípò ìyẹn, Saraje bẹ̀rẹ̀ sí í sọ fún ara rẹ̀ lẹ́yìn tí ó ti kó àwọn èkùrọ́ kan:

“Kí ló dé tí Agbigbo kò fi gbé Furasa lọ? Ṣé Fara purọ́ fún mi? Bóyá ohun mìíràn ló ṣẹlẹ̀ lánàá”.

Ọkàn Agbigbo ya.

“Irú ìyá wo ni èyí, tí ń fẹ́ kí wọ́n gbé ọmọ rẹ̀ lọ. Tí ó bá fẹ́ràn ọmọ yìí nítòótọ́, kò ní fẹ́ kí ohunkóhun fọwọ́ kàn án – jẹ́ kí á má sọ pé kí wọ́n gbé e lọ… Wò bí obìnrin kejì ṣe ya wèrè lánàá, tí ń fẹ́rẹ̀ dàrú nítorí pé wọ́n gbé ọmọ rẹ̀ lọ.”

Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, Agbigbo ṣì kò ṣe ohunkóhun. Saraje tún bẹ̀rẹ̀ sí í kó èkùrọ́ sí i, lẹ́yìn náà ó padà síbi tí ọmọ rẹ̀ wà. Ohunkóhun kò ṣẹlẹ̀.

“Kí ló dé tí Agbigbo kò fi gbé Furasa lọ? Òun náà fẹ́ owó àti wúrà àti gbogbo àwọn ohun iyebíye mìíràn tí Fara rí gbà. Bóyá Fara purọ́ fún mi, Agbigbo kò sì fún un ní àwọn nǹkan yẹn tó mú wálé lánàá? Ṣùgbọ́n ta ló fún un ní wọn?”

“Bóyá irọ́ ni gbogbo rẹ̀, Agbigbo sì jẹ́ ẹyẹ lásán.”

Kò pẹ́ tí ó fi di aláìdákẹ́; ó ń ké, ó ń pariwo. Ó wòkè sí Agbigbo, ó ń bá ara rẹ̀ sọ̀rọ̀ lọ́nà tí kò ṣeé ṣe:

“Jọ̀wọ́ Agbigbo, gbé ọmọ mi lọ! Fi hàn mí pé ẹni ńlá ni ẹ́.” Kò mọ̀ tàbí ó gbàgbé pé ẹyẹ náà lè gbọ́ ohun tó ń sọ, kódà ó lè ka ọ̀rọ̀ inú rẹ̀.

Agbigbo ya lẹnu. Lánàá, Fara wà nínú ìdààmú, ẹ̀rù ń bà á, ó fẹ́rẹ̀ dàrú nítorí pé wọ́n gbé ọmọ rẹ̀ lọ. Níhìn-ín, ẹ̀dá aláìláàánú, ahọ́n àti aláìbìkítà yìí ń fi ìmọ̀lára kan náà hàn nítorí ó fẹ́ kí wọ́n gbé ọmọ rẹ̀ lọ!

“Obìnrin yìí tó yẹ kí a kọ́ ọ lẹ́kọ̀ọ́!” Agbigbo rò.

“Fi ọmọ rẹ̀ wéwu… Kò bìkítà nípa ohun tó máa ṣẹlẹ̀ sí i…”

Ṣùgbọ́n, Agbigbo ṣì kò ṣe ohunkóhun.

“Agbigbo Olókìkí, ẹni ńlá ni! Huh!” Saraje sọ, tí ń wò ó, tí ń fi í ṣe yẹ̀pẹ́. Ní àkókò yẹn gan-an, Agbigbo ń rò:

“Ó dára! O fẹ́ kí n fi bí mo ṣe tóbi hàn ọ́?”

Saraje yí padà lẹ́ẹ̀kan sí i láti kó èkùrọ́ sí i, ó ń retí pé ìyọrísí tó ń fẹ́ yóò dé, Agbigbo sì fò sàlẹ̀, ó sì gbé ọmọ náà lọ.

Nígbà tó padà dé, tó sì rí ohun tó ṣẹlẹ̀, inú rẹ̀ dùn, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọ orin tó gbọ́ látẹnu Fara lọ́pọ̀ ìgbà nígbà tí ń sọ ìtàn náà.

Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Aládé orí igi Ẹyẹ-Igbó
Ọtọ́sí Arin l’Ọtọ́ Ẹyẹ-Igbó Ẹyẹ-Igbó
Rírọ ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló fi ń pọ́mọn
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó
Agbigbo bá mi gb’ọmọ mi kò mí o Ẹyẹ-Igbó

Lójúkan náà, Agbigbo rán òkìtì méjì sílẹ̀ – ọ̀kan tó tóbi ju èkejì lọ. Saraye yára lọ síbi wọn, ó sì ń yára ṣí wọn. Ẹnu ya ó tó bẹ́ẹ̀ tí ó fẹ́rẹ̀ dákú nígbà tó rí ohun tó wà nínú àwọn òkìtì náà.

Dípò wúrà, owó, aṣọ àti àwọn ohun iyebíye mìíràn tó ń retí, èkùrọ́ ló rí – ọ̀pọ̀lọpọ̀ èkùrọ́. Nínú òkìtì kejì, ẹ̀gún, ẹ̀gún, àti àwọn nǹkan ìríra mìíràn ló wà, bíi ewé tí wọ́n ti fi ṣe ẹ̀kọ, ewé gàrí, egungun ẹran, egungun ẹja, gbogbo wọn sì ti bàjẹ́, wọ́n sì ń rùn.

Saraje wòkè sí ẹyẹ náà, ó sì rí i tí ń rẹ́rìn-ín sí i, pẹ̀lú Furasa nínú apá rẹ̀, ṣùgbọ́n kò fẹ́ gbàgbọ́ pé ohun gbogbo ti pàdánù. Ó rò pé tí ó bá tún kọrin lẹ́ẹ̀kan sí i, Agbigbo yóò yí ọkàn rẹ̀ padà, yóò sì ṣe ‘ohun tó tọ́’ ní ìgbà yìí – ‘ohun tó tọ́’ jẹ́ fífi àwọn òkìtì méjì ránṣẹ́ pẹ̀lú wúrà, owó, aṣọ, àti àwọn ohun iyebíye mìíràn. Ìrònú rẹ̀ kò kan ọmọ rẹ̀, Agbigbo sì mọ̀ èyí.

Nítorí náà, Agbigbo fò lọ pẹ̀lú ọmọ náà nínú apá rẹ̀, bí Saraje ti ń kọrin lẹ́ẹ̀kan sí i. Ìgbà náà ni òye ohun tó ṣe ṣẹ̀ sí i.

Kí ló máa sọ nílé? Báwo òun yóò ṣe kojú Karimu àti Fara tàbí ẹnikẹ́ni mìíràn láé lẹ́ẹ̀kan sí i? Ojú tì í gan-an, ó sì ń bẹ̀rù. Ó mọ̀ pé gbogbo ìlú yóò máa sọ̀rọ̀ rẹ̀. Kò sì nífẹ̀ẹ́ rẹ̀ rárá tẹ́lẹ̀ nítorí ìwà burúkú tó ń hù sí ọkọ rẹ̀ àti ‘Ìyàwó’ rẹ̀, àti bí ó ṣe ń gbé ọmọ rẹ̀ jẹ́. Fún ìgbà àkọ́kọ́, ó rí i pé kò ní nǹkan, kò ní ẹnìkejì. Ó mọ̀ pé gbogbo ènìyàn yóò ṣá a lẹ́yìn.

“Ohun tí mo ní ni owó tìrẹ́ nìkan, kò sí ohun mìíràn. Karimu àti Fara tilẹ̀ ní owó ju èmi lọ nísisìyí. Wọ́n tún ní ara wọn, àti Bọ́lú. N kò ní ẹnìkejì – kódà Furasa kò sí mọ́. Kí ni mo ṣe? Kò sí ẹni tí yóò ní ṣe pẹ̀lú mi mọ́, pàápàá nísisìyí. Kí ni màá ṣe?”

Saraje dúró pẹ́ ní oko-íra – kò ṣeé ṣe kó má ṣe bẹ́ẹ̀ – dáadáa. Oko-íra jẹ́ igbó tí a kọ̀ sílẹ̀. Kò sọ́ ní ń lọ síbẹ̀; ó rì gan-an. Nígbà tí alẹ́ ń bọ̀, tí kò sì sí àmì pé Agbigbo ń bọ̀, Saraje bẹ̀rẹ̀ sí í padà sílé, orí rẹ̀ kò dára, inú rẹ̀ kò dùn rárá: ojú tì í, ẹ̀rù ń bà á, àti ìrònúpìwàdà – òun tí ó ti kún fún ara rẹ̀, tí ó sì ní ìdarí ohun gbogbo!

Nígbà tó débé, ó fẹ́ lọ sí yàrá rẹ̀ láìrí ẹnikẹ́ni, ṣùgbọ́n ó pàdé Fara.

“Ah, o padà dé? Karimu àti èmi ti ń ṣe kàyéfì ohun tó ṣẹlẹ̀ sí ọ àti Furasa. Ó fẹ́rẹ̀ di alẹ́, o mọ̀…” Fara bẹ̀rẹ̀, ó sì dáwọ́ dúró.

“Ṣùgbọ́n níbo ni Furasa wà?” ó béèrè, ojú tí Saraje fi hàn sọ gbogbo rẹ̀.

“O ń sọ pé…? Kò lè jẹ́…? Rárá! Kò lè jẹ́! Mo sọ fún Karimu ibi tí o lọ pẹ̀lú Furasa…Ha! Ẹ wò ó, Karimu ń bọ̀…ọpẹ́ ọlọ́run…” Fara ń sọ̀rọ̀ lọ́nà tí kò ṣeé ṣe. Ẹ̀rù bà á gan-an, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í gbọ̀n.

Karimu farahàn, ó sún mọ́ Saraje, ó sì dí í mú.

“Ṣé òótọ́ ni ohun tí mo gbọ́ láti ẹnu Fara – pé o mú Furasa lọ sí oko-íra, kí Agbigbo gbé e lọ? Níbo ló wà? O ò lè ń sọ pé…? Ṣé o ń sọ pé…?” Karimu gbìyànjú láti sọ ọ̀rọ̀ kan jáde, ṣùgbọ́n kò lè; ahọ́n rẹ̀ dí, orí rẹ̀ sì ń yí. Ẹ̀rù tún bà á gan-an.

“Ó sàn kí o mú Furasa jáde, bí bẹ́ẹ̀ kọ́…” ó sọ níparí.

Saraje kò sọ̀rọ̀. Karimu gbìyànjú láti kó ìbínú rẹ̀ kúrò, kí ó lè sọ̀rọ̀ lọ́nà tó ṣeé gbọ́.

“Fara sọ fún mi nípa ohun tó ń lọ, ṣùgbọ́n n ò gbà á gbọ́. N ò gbàgbọ́ pé o lè ṣe irú nǹkan bẹ́ẹ̀. Mo mọ̀ pé o ò bìkítà nípa Furasa – pé o ti ń gbé e jẹ́, tí kì í bá ṣe Fara, n ò mọ ibi tí Furasa yóò ti wà báyìí. Ṣùgbọ́n láti fẹ́ kí Furasa gbé lọ nípasẹ̀ ẹyẹ àràmùndà yẹn nínú igbó tó rì kọjá òye mi”.

Saraje ṣì kò lè sọ̀rọ̀. Kò tilẹ̀ lè wo Karimu àti Fara lójú.

“Fara sọ fún mi pé ó gbà ọ́ níyànjú pé má mú Furasa lọ sí oko-íra, o ò sì gbọ́ – kódà nígbà tó tọ́ka sí i pé Furasa jẹ́ ọmọ mi pẹ̀lú. O sọ pé n ò ní agbára mọ́. Báwo lọ ṣe sọ bẹ́ẹ̀?”

“Mo ti ní iyèméjì ní gbogbo ìgbà nípa bóyá o bìkítà nípa Furasa, mo sì mọ̀ dáadáa nísinsìnyí pé tó bá fẹ́ràn rẹ̀ nítòótọ́, ìwọ ò ní fẹ́ kí ohunkóhon ṣẹlẹ̀ sí i… Báwo lọ ṣe lè fi ọmọ rubọ fún ohun ìní ayé, ǹjẹ́? Obìnrin ahọ́n, oníwà ìkà, aláìláàánú ni ọ́, tí ara rẹ̀ nìkan ló ń ṣe lára. Ìdí tí n ò fi ti lé ọ lọ ní gbogbo ìgbà yìí ni pé n ò fẹ́ kí o mú Furasa lọ, nítorí mo mọ̀ bí o ṣe kò bìkítà nípa rẹ̀ tó. Nísinsìnyí, mo ń ṣe kàyéfì bóyá n ò ṣe àṣìṣe láti fi wéwu yẹn ju kí n ti pàdánù Furasa lọ́dọ̀ ẹyẹ kan. Bóyá o ò ní fẹ́ mú un lọ níbẹ̀rẹ̀, ìwọ ò sì ní fi í sílẹ̀ fún mi. Ta ló mọ̀? N ò rò nípa rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ọmọ yẹn! O ò lè bọ́ lọ́wọ́ èyí. Ó sàn kí o mú un jáde tàbí…”

Ní báyìí, inú Karimu ti bí i tó, ó sì ń bínú. Bí ó ṣe ń sún mọ́ Saraje, Saraje yẹra kúrò lọ́nà rẹ̀, ó sì sá lọ sí yàrá rẹ̀, ó ti ilẹ̀kùn, ó ń rò:

“Ó sàn kí n kó nǹkan mi, kí n sì kúrò nílé lálẹ́ yìí, nígbà tí Karimu àti Fara bá sùn”.

Saraje bẹ̀rù pé Karimu lè pa á. Bó tilẹ̀ kò pa á, gbogbo ìlú yóò mọ̀ nípa ohun tó ṣẹlẹ̀, wọn yóò sì bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ rẹ̀, wọn yóò dà á lẹ́bi. Wọn yóò pe é ní orúkọ búburú, wọn yóò sá kúrò lọ́nà rẹ̀ ní gbogbo ìgbà tí wọ́n bá rí i ní gbangba – tí kò bá ti ni án lù tàbí kí wọ́n sọ ọ́ lókùúta.

Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, Karimu àti Fara rí i pé Saraje ti kó nǹkan rẹ̀, ó sì ti lọ. Ó lọ títí kò sì padà wá sí Ìgbálá mọ́. Saraje kò lè kojú ìgbésí ayé rẹ̀ ní Ìgbálá mọ́. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rò, nígbà tí gbogbo ènìyàn gbọ́ ohun tó ṣẹlẹ̀, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀rọ̀ rẹ̀, wọ́n sì ń dà á lẹ́bi.

“Obìnrin burúkú tó bẹ́ẹ̀.”

“Ó burú gan-an. Fojú inú wo ẹni tó lè ṣe irú nǹkan bẹ́ẹ̀, nítorí ojúkòkòrò.”

“Ó yẹ kí wọ́n sọ ọ́ lókùúta”.

“Ó burú tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi ń hùwà sí Karimu àti Fara, tí ó sì ń gbé ọmọ rẹ̀ jẹ́. Láti fi í rúbọ fún Agbigbo nísinsìnyí fún ohun ìní – láti pàdánù ọmọ rẹ̀ lọ́nà yìí. Ó yani-lẹ́nu, ó sì ń dójútì!”

Ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà, Agbigbo tọpasẹ̀ Karimu, ó sì dá Furasa padà fún un, lára yá Karimu àti Fara gan-an. Inú wọn kò ti dùn rárá nípa ohun tó ṣẹlẹ̀ sí Furasa.

Láìmọ̀ fún Karimu, Agbigbo ti ń tọ̀ ọ́ lẹ́yìn, ó sì mọ̀ pé ó máa ń gba ọ̀nà kan tí ó ní ọ̀pọ̀ igi ọ̀gọ́rọ̀ǹgbà àti igi àgbọn, ní abala kan nínú igbó tó jinna, nítorí náà ó fi ara rẹ̀ sí orí ọ̀kan nínú àwọn igi náà. Bí Karimu ṣe ń kọjá, Agbigbo ju òkúta kan sílẹ̀ nítòsí rẹ̀ láti orí igi, kí ó lè wòkè, kí ó sì rí ọmọ rẹ̀ nínú apá rẹ̀.

Karimu wòkè, ó sì mọ̀ lójúkan náà pé Agbigbo ló wà lórí igi. Agbigbo sọ̀ kalẹ̀ pẹ̀lú ọmọ náà, ó sì dá a padà fún baba rẹ̀, kí Karimu tó lè dúpẹ́, ó ti fò lọ.

Láti ìgbà náà, Karimu àti Fara bọ́jú tó Furasa dáadáa, àti pé wọ́n, pẹ̀lú Bọ́lú, ọmọ Fara, ń gbé ìgbésí ayé tí inú wọn dùn ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, láìsí Saraje.

Inú àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò Karimu dùn fún un – inú wọn dùn pé àlááfíà dé sí ìpòkípòkí tí ó ti ń jà, ọpẹ́ sí Agbigbo. Wọ́n yìn ẹyẹ náà fún ìrànlọ́wọ́ rẹ̀, wọ́n sì ń sọ káàkiri ìlú pé:

“Ẹyẹ yìí tóbi lóòótọ́. Kì í ṣe lásán ni wọ́n fi ń pè ọ́ ní Agbigbo Olókìkí!”

Kò sí ẹni tó mọ ibi tí Saraje lọ lálẹ́ ọjọ́ yẹn tàbí ohun tó ṣẹlẹ̀ sí i lẹ́yìn náà. Kò fi ojú rẹ̀ han ní Ìgbálá mọ́ láé!

✤ Òpin · Bí Ìjàpá ṣe rí ikarahun rẹ̀ ✤