Why Ijapa’s Nose is Very Small (Ijapa, Asin and Okere) Yoruba

Ní àkókò pípẹ́ pípẹ́ sẹ́yìn, nígbà tí ayé yàtọ̀ gan-an sí bí ó ti rí lónìí, ìjapa kan, Asin kan, àti Ọkere kan ń gbé ní Ìlú Ọffala, ìlú kan ní ilẹ̀ jíjìn. Ní àkókò yẹn, ẹ̀dá ènìyàn àti ẹranko ń gbé pọ̀, wọ́n ń darapọ̀ mọ́ ara wọn, wọ́n sì ń bára wọn sọ̀rọ̀ lọ́nà òmìnira. Àwọn ẹranko ní ohun púpọ̀ tí wọ́n jọ pẹ̀lú ènìyàn, pàápàá jù lọ àwọn ẹranko bíi Ijapa, tí ó ní agbára àti ọgbọ́n tí ó yanilẹ́nu. Wọ́n ń sọ̀rọ̀, wọ́n sì ń hùwà bíi ènìyàn, wọ́n ń dá ọ̀rẹ́, wọ́n sì ń dá ẹgbẹ́ bíi ti ènìyàn, a sì máa ń rí wọn, a sì ń pè wọ́n ní ènìyàn.

Ijapa àti Ọkere jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́, ó yani lẹ́nu fún àwọn tó yí wọn ká, nítorí àwọn méjèèjì kò lè jọra ní ìwà rárá. Ijapa jẹ́ ẹni tí ó ṣe àìṣíṣẹ́ àti aṣéwọ́, nígbà tí Ọkere jẹ́ oníṣẹ́ àti olùrànlọ́wọ́. Àwọn ti jẹ́ ọ̀rẹ́ láti ìgbà tí àwọn méjèèjì kọ́kọ́ wá gbé àdúgbò náà – àwọn ni akọ́kọ́ méjì tó dé. Ijapa ti ń gbé ìlú mìíràn tí ń jẹ́ Teregun, pẹ̀lú aya rẹ̀ Yannibo, àti àwọn ọmọ wọn mẹ́ta, ṣùgbọ́n nígbà náà Yannibo ti fi í sílẹ̀ láti lọ gbé pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ ní Ẹyin-Igbẹti, ìlú tí ó súnmọ́.

Ìgbésí ayé ti le fún Ijapa, ó ń kọ ọ̀pọ̀ iṣẹ́ sílẹ̀, ṣùgbọ́n kì í ṣe ìyẹn nìkan. Ijapa ti mú àbùkù wá fún ara rẹ̀ àti ìdílé rẹ̀ nígbà tí ìwọkùúfa rẹ̀ borí rẹ̀, tí ó fi fìlà bò orí rẹ̀ tí ó ti fi ebe tí ó ń gbóná janjan pamọ́ sínú rẹ̀ ní ilé àna rẹ̀ lọ́jọ́ kan – ìwà yìí ló mú kí orí rẹ̀ di pápá títí ayé. Ká ní ìgbà àkọ́kọ́ tí Ijapa hùwà báyìí, Yannibo ì bá ti gbà á, ṣùgbọ́n Ijapa ti mú àbùkù wá léraléra nígbà tí ó kọjá, Yannibo ti rẹ̀ ẹ́.

Yannibo ti rí i pé ojú egbò Ijapa jiná nípasẹ̀ ìtọ́jú rẹ̀, kí ó tó lọ pẹ̀lú àwọn ọmọ. Ijapa pinnu láti kúrò ní Teregun pẹ̀lú – láti bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé tuntun níbi tí kò sí ẹnì kankan tí yóò ti gbọ́ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, orúkọ rere rẹ̀ sábà máa ń ṣáájú rẹ̀. Àwọn ènìyàn ń sọ̀rọ̀ nípa Ọkere àti òun. Wọ́n gbàgbọ́ pé Ijapa ń lo ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ọkere láti jẹun ọfẹ, wọn kò lóye bí Ọkere ṣe ń jẹ́ kí ó ṣe bẹ́ẹ̀.

“Báwo ni Ọkere ṣe lè jẹ́ ọ̀rẹ́ pẹ̀lú ẹranko aláìṣe yẹn, tí kò lówó nǹkan? Báwo ni ó ṣe fara dà á?” aládùúgbò kan béèrè lọ́wọ́ ẹlòmíràn.

“Báwo ni kò ṣe rí i? Ó ń lò ó. Kí ó fi í sílẹ̀ kí ó máa ṣe ara rẹ̀,” ẹlòmíràn dáhùn.

“Ó tọ́. Bí Ọkere tilẹ̀ fẹ́ràn rẹ̀ tó bẹ́ẹ̀, kí ó jẹ́ kí ó wá oúnjẹ fún ara rẹ̀…”

Ijapa àti Ọkere sábà máa ń wá ilé ara wọn; wọ́n máa ń ṣe nǹkan pọ̀, wọ́n jẹun pọ̀. Bí ó ti wù kí ó rí, Ọkere mọ̀ pé ìdí tí Ijapa fi ń lo ọ̀pọ̀ àkókò pẹ̀lú rẹ̀ – ìdí tí ó fi ń jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ̀ – kò yàtọ̀ sí ọ̀wọ̀ rẹ̀. Ọkere jẹ́ olùrànlọ́wọ́, Ijapa sì máa ń rí oúnjẹ ọ̀fẹ̀ lọ́dọ̀ rẹ̀. Ijapa máa ń wá Ọkere déédéé nítorí ó mọ̀ pé yóò jẹun títí yóò yó.

Ọkere mọ̀ pé àwọn ń sọ̀rọ̀ nípa Ijapa àti òun, ṣùgbọ́n kò yọ ọ́ lẹ́nu. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, òun fúnra rẹ̀ kò láyọ̀ pé Ijapa kò ṣe nǹkan kan, ó sì ń gbìyànjú láti mú kí ó yí àwọn ìwà rẹ̀ padà. A kò mọ Ijapa fún iṣẹ́ olóòótọ́ (láyé rẹ̀) àyàfi bí kò bá lè ṣe é. Ó ń gbára lé ìwà rere àwọn ẹlòmíràn (bíi àwọn ọ̀rẹ́ àti aládùúgbò), tàbí lílo ẹ̀tàn láti jẹun fún ara rẹ̀ àti ìdílé rẹ̀. Ó jẹ́ oníwà àrékérekè, ó kún fún ìwà àṣejù, ó sì máa ń ṣogo pé òun lè ṣe ojútùú fún gbogbo ìṣòro. Ó jẹ́ ẹlẹ́tàn tí ó máa ń gba ohun tí kódà ènìyàn kò lè gba nípasẹ̀ àrekérekè. Ìjìyà tàbí ìpalára tí ó máa ń jẹ lọ́ọ́gbọ́n fún ìwàkiwà rẹ̀, tàbí ìdájọ́ ikú tàbí ìléèkúrò ní ibi tí ó ń gbé nípasẹ̀ Ọba kò lè dá Ijapa dúró nínú ìwàkiwà. Nígbà míràn, yóò lọ, tí ó ní ìtìjú, tí ó sì ní ìdààmú, láti lọ gbé ibòmíràn, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe rí nìbí.

Láìka àbùkù rẹ̀, Ijapa wáyé fún àwọn kan. Ó jẹ́ alágbára, ó sì jẹ́ aláìkúkurú, èyí tí ẹranko àti ènìyàn fi ń mọyì fún. Ó tún jẹ́ alárinà, ó sì ń ṣe ẹni lẹ́rìn-ín, pàápàá jù lọ nígbà tí ó bá ń gbìyànjú láti gbón jù fún ara rẹ̀, tí yóò sì ṣubú.

Ọkere jẹ́ olùtajà. Ó ń ta awo amọ̀ ní ọjà kan ní Ọffala, ó sì máa ń gba Ijapa níyànjú láti ṣe bákan náà. Ọ̀pọ̀ ẹlòmíràn tún ń ta awo amọ̀ ní ọjà yìí, tí a mọ̀ fún ọ̀pọ̀ ibi ìtajà awo. Ọjà náà, tí ó dára jù lọ ní ìlú, wà ní agbègbè ẹwà kan, tí ó kọjú sí òkè – nítòsí ààfin Ọba ìlú wọn.

“Kí ló dé tí o ò wá ta awo sí ọjà mi, Ijapa? Èmi àti ọ̀pọ̀ ẹlòmíràn ń gbé ayé wa láti ṣe bẹ́ẹ̀, o mọ̀,” ni yóò máa béèrè. “Ọjà kún fún aláràá àti olùràjà, pàápàá ní Ọjọ́ Ọjà.”

Ṣùgbọ́n Ijapa ṣe aláìfẹ́. Ó máa ń wá ìdíwọ́ kan tàbí òmíràn láti má ṣe gba ìmọ̀ràn ọ̀rẹ́ rẹ̀.

“Báwo ni o ṣe lè gbára lé títa awo tó lè fọ́ lọ́nà rọrùn? Báwo ni o ṣe lè rí èrè nínú nǹkan bẹ́ẹ̀?”

“Dájúdájú o lè rí èrè. Kò le rárá,” Ọkere dáhùn.

“N kò gbà gbọ́. Ẹ sì mọ̀ pé mo ń rìn lọ́ra, gbígbé nǹkan lè mú mi lọ́ra sí i. Kò dára fún mi láti ta awo. Báwo ni èmi yóò ṣe gbé wọn dé ọjà?”

“Gbogbo ohun tí o ní láti ṣe ni kí o kúrò nílé ní kùtùkùtù òwúrọ̀ láti gbé awo rẹ lọ sí ọjà, tàbí kí o ṣe ìrìn àjọ́ méjì sí ọjà lọ́jọ́ ṣáájú kí o tó tà.”

“Bà…Kò fún mi!”

“Kí ló dé?”

“Yóò le gan-an. Kò sí àkókò fún ohunkóhun mìíràn.”

Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lú Ọkere yìí mú kí Ijapa rántí ọjà mìíràn ní ìlú Idaha, nítòsí ibi tí ó ti ń gbé nígbà yẹn, ṣáájú kí Ọba Idaha lé e kúrò ní Idaha àti Magunwa, ìlú rẹ̀. Ọjà Idaha ti súnmọ́ ààfin pẹ̀lú – ààfin Ọba Idaha. Nígbà ìyàn ńlá ní Magunwa ni Ijapa ti gbọ́ àwọn olùgbé kan ń sọ̀rọ̀ nípa bí wọn yóò ṣe kojú ìyàn náà nípa lílọ sí Ọjà Idaha láti gbé tàbí láti ra nǹkan lójoojúmọ́, àti láti ta. Ijapa rántí bí ó ṣe fesi sí èrò yìí, àti bí ó ṣe fesi nígbà tí òun fúnra rẹ̀ rí ohun tó lè ta. “Bà…Kò fún mi!” ni ó sọ, gẹ́gẹ́ bí ó ti ń sọ fún Ọkere nísinsin yìí.

Ijapa kò fẹ́ràn èrò iṣẹ́ rárá, láìka bóyá ó le tàbí kò le. Gbígbé awo lọ sí ọjà láti tà dàbí iṣẹ́ àṣekára, gẹ́gẹ́ bí wíwá ẹ̀kùrọ́ igi ọ̀pẹ tí ó tuka lórí ilẹ̀ nínú igbó tí ó kún fún igi ọ̀pẹ, fífi wọn sínú àpò, kí a sì tà wọ́n ní Ọjà Idaha ì bá ti rí, ká ní ó ti tẹ́tí sí èrò rẹ̀ nígbà yẹn.

Ọkere mọ ọ̀rẹ́ rẹ̀ dáadáa – bí ó ṣe kórìíra iṣẹ́ – ṣùgbọ́n kò dáwọ́ dúró.

“Gbọ́! Ọjà tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi ní ọjà yìí kò ṣí,” ni ó sọ fún Ijapa lọ́jọ́ kan. “Bí a bá ta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wa, a ó rí èrè pọ̀ sí i. A lè ṣiṣẹ́ papọ̀, a ràn ara wa lọ́wọ́, a pín nǹkan, pẹ̀lú àwọn oníbàárà. A ó ṣàṣeyọrí pọ̀!”

Ọjà Ọkere àti èkejì rẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó dára jù lọ ní apá awo ọjà náà – ní ojú àwọn oníbàárà. Kò sí olùtajà awo tí kò lè ṣàṣeyọrí pẹ̀lú irú ọjà bẹ́ẹ̀. Ẹnikẹ́ni ì bá fi ààyè yọ́ sí ìṣí ọjà tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọkere.

Ìmọ̀ràn Ọkere já sí etí dídú fún Ijapa, lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, Asin, eku kan, gba ọjà náà. Ìdàgbàsókè yìí fa ìjíròrò sí i nípa Ọkere àti Ijapa nítorí àwọn ẹlòmíràn mọ̀ nípa rẹ̀. Lọ́jọ́ kan, Ijapa gbọ́ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan nítòsí ibi tí ó ń gbé tí yóò mú kí ó yí ọkàn rẹ̀ padà kí ó pinnu láti di olùtajà awo lẹ́yìn ìgbà.

“Ìwò o! Àwọn méjèèjì náà ì bá ta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn, wọ́n sì máa rí èrè púpọ̀, kàkà kí Ijapa jẹ́ aláìṣiṣẹ́́, aláìlówó.”

“Dípò gbígbà ìmọ̀ràn ọ̀rẹ́ rẹ̀, ó ń bá a lọ láti máa ṣe aláìṣe.”

“Bóyá kò ní ohun tí ó tó láti jẹ́ olùtajà, ó sì mọ̀ èyí, ìdí nìyẹn…”

“Ó hàn gbangba pé kò gbón bí ó ti ń ṣe ara rẹ̀ nígbà gbogbo – kò gbón bí Ọkere àti Asin. Bí kò ṣe bẹ́ẹ̀, kì bá ti jẹ́ kí àǹfààní náà kọjá lọ.”

“Wo Asin tó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀. Ó ti ń ṣe dáadáa. Kò sí ọ̀nà tí Ijapa yóò gbà ṣe bí ó ti ń ṣe, ká má sọ pé ó sàn!”

Ijapa bínú. Ó gbàgbọ́ pé kò sí ohun tí kò lè ṣe dáadáa bí ó bá pinnu láti ṣe, ó sì kórìíra kí ẹnikẹ́ni ronú bẹ́ẹ̀, kìkì nítorí pé òun yàn láti má ṣe nǹkan.

“Àwọn ènìyàn wọ̀nyí kò mọ̀ mí. Bí mo bá di olùtajà awo, èmi yóò ṣe dáadáa bí Ọkere àti Asin – bí kò ṣe dára jù. Ẹ sọ pé n kò lè! Nígbà wo ni Asin bẹ̀rẹ̀ títa? Ṣé èmi kò ṣiṣẹ́ oko ní Teregun…?”

Ijapa ti ṣiṣẹ́ oko ní Teregun fún ìgbà díẹ̀ – ìyẹn lẹ́yìn ìrírí burúkú kan tí ó kọ́ ọ pé àìṣiṣẹ́ ní àbájáde rẹ̀. Ìrírí náà wáyé nígbà ìyàn ní Magunwa, níbi tí Ijapa ń gbé, nígbà tí àwọn olùgbé lọ sí Idaha láti ra àti ta. Ijapa lo ẹ̀tàn láti jí ẹ̀pà sísun lọ́wọ́ Ìyá-Ẹlẹpa àti àwọn mìíràn ní ọjà. Wọ́n mú un níkẹyìn, ó sì jẹ ọ̀pọ̀ egbò lójú ara rẹ̀, ṣùgbọ́n, nípasẹ̀ àyídá, ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ yí padà sí èrè ńlá. Ọba Idaha ti fi ọkàn rẹ̀ sí orin Ijapa – bí ó ṣe lò ó láti tan àwọn oníjà pọ̀ jẹ́, láti mú wọn jó kúrò ní ibùdó wọn – tí ó fi ṣèlérí ẹ̀bùn fún ẹnikẹ́ni tó lè ṣe bẹ́ẹ̀ fún òun àti àwọn olórí ilẹ̀ rẹ̀. Ijapa gba ìpèníjà náà ó sì gba ẹ̀bùn. Ìgbà yẹn ni ó fi ra ikarahun líle tó wà lẹ́yìn rẹ̀ (tí ó fura mọ́), láti dáàbò bo ara rẹ̀ lọ́wọ́ egbò síwájú, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe pinnu láti máa ṣiṣẹ́.

Ijapa pinnu láti fi hàn àwọn tó ti ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, àti àwọn mìíràn ní Ọffala, pé àìṣiṣẹ́ yàtọ̀ sí àìní agbára láti ṣe nǹkan. Ó pinnu láti gba ìpèníjà náà kí ó di olùtajà awo bí Ọkere àti Asin.

“Mo lè jẹ́ aláìṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n mo ti gbàgbọ́ pé mo lè ṣe ju ẹnikẹ́ni lọ tí mo bá pinnu.”

Ó tún ronú nípa Yannibo. “Dájúdájú, mo lè gba ara mi padà lójú rẹ̀ nípasẹ̀ èyí, bóyá yóò ní èrò rere sí mi, yóò sì padà wá!”

Nígbà tí Ijapa sọ fún Ọkere ohun tí ó pinnu láti ṣe, inú rẹ̀ dùn. “Èmi yóò ṣe gbogbo ohun tí mo lè láti rí ọjà rere fún ọ. O kò ní kábàámọ̀ ìpinnu yìí, Ijapa!”

Láìní ìrètí, ọjà tó ṣí fún Ijapa ní àkókò yìí kò dára bí ti Ọkere àti ti Asin. Kò sí ní ojú àwọn oníbàárà bí wọ́n ti ń súnmọ́ àwọn ibi ìtajà awo, ṣùgbọ́n ó wà ní igun kan. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, nítorí ọjà náà jẹ́ ọ̀kan tí kò lọ́gbẹ́ fún ìtajà awo, èyí kò gbọdọ̀ yí àwọn oníbàárà pa dà kúrò lọ́dọ̀ Ijapa.

“Ká ní mo ti tẹ́tí sí Ọkere, ì bá jẹ́ pé ọjà Asin ni tèmi nígbẹyìn!” Ijapa wí fún ara rẹ̀. Ó kábàámọ̀ pé kò gba ọjà tí Asin ń lò nísinsin yìí, ó sì ń ṣe ìlara àti ìtara sí Asin – sí ìtẹ̀síwájú tí ó ń ṣe láti ìgbà tí ó bẹ̀rẹ̀ títa ní ọjà. Ó gbàgbọ́ pé òun kò ní lè ta bí ó ti wù kí ó ta ká ní ó jẹ́ aládùúgbò Ọkere.

Ijapa kò lè fi bí ó ṣe rí nǹkan pamọ́, Asin sì mọ̀ dáadáa. Ó máa ń hùwà ikà sí i nígbàkúùgbà tí ó bá wá Ọkere, èyí tí ó ṣe déédéé. Ó jẹ́ aláìfẹ́, ó ń ṣe àìbọ̀wọ̀, ó máa ń yà á sọ́tọ̀ nínú ìjíròrò wọn, ó máa ń wá àṣìṣe, ó máa ń ròyìn rẹ̀ sí Ọkere, ó sì máa ń bá a jà. Ijapa fẹ́ràn láti máa rìn kiri ní àyíká ọjà Ọkere, láti fi hàn àwọn ènìyàn pé Ọkere ni ọ̀rẹ́ rẹ̀ kì í ṣe Asin, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ọkere àti Asin ń ta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn, tí wọ́n sì ti ń bára wọn lọ́wọ́. Ọkere jẹ́ onínúure nípa ti ẹ̀dá, nítorí náà kò ṣe ààmì.

Ijapa jowú. Ó sì bẹ̀rù pé Ọkere àti Asin lè parí sí ní irú àjọṣe iṣẹ́ tí Ọkere ti dámọ̀ràn fún un nígbà tí ó ń gbìyànjú láti mú kó gba ọjà tí Asin ń lò nísinsin yìí. “N kò gbọdọ̀ jẹ́ kí ìyẹn ṣẹlẹ̀. Lẹ́yìn tí èmi náà ń ta awo níbí…” Ijapa ronú, ó sì pinnu láti máa ṣọ́ra.

Ìyẹn jẹ́ ọ̀kan lára ìdí tí ó fi ń rìn kiri ní ọjà Ọkere nígbà tí ó bá lè, dípò kí ó dúró sí ti òun. Fún àpẹẹrẹ, bí oníbàárà kan bá fẹ́ ẹrù tí kò sí ní ọjà Ọkere, a ó retí pé ọjà Asin, tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́, ni yóò kọ́kọ́ lọ fún ẹrù náà. Dípò bẹ́ẹ̀, Ijapa yóò dá sí ọ̀nà, yóò sì rí oníbàárà náà gbà pé ó dára kí ó bá a lọ sí ọjà rẹ̀.

Ijapa gbìyànjú láti dá lẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọkere àti Asin – láti mú kí wọn kọjá ara wọn. Ó fẹ́ fa ìjà sílẹ̀ láàárín wọn, ní ìrètí pé àwọn méjèèjì yóò jà, tí ọ̀kan nínú wọn – Asin ní pàtó – yóò fẹ́ kúrò ní ọjà rẹ̀ kí ó wá ọjà mìíràn láti ta, òun, Ijapa, yóò sì gba ọjà náà.

Asin bẹ̀rẹ̀ sí ní rí i pé òun kò balẹ̀ ní àyíká Ọkere àti Ijapa. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, ó ń ṣe iṣẹ́ rẹ̀ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ láìka àìbalẹ̀ tó ń ní sílẹ̀. “Kì í ṣe ẹbi mi pé Ijapa kò tẹ́tí sí ọ̀rẹ́ rẹ̀ nípa gbígbà ọjà yìí, tí Ọkere bá kò sì láyọ̀ pé mo wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀, kò dára! Èmi yóò máa ṣe tièmi – yóò máa yẹra fún àwọn méjèèjì,” Asin wí fún ara rẹ̀. “Ṣùgbọ́n bí wọn bá pinnu láti dá mi lóhùn…” Asin, bí ó tilẹ̀ kì í ṣe oníjà tàbí alágbàrà, kì í ṣe ẹni tí yóò fi ẹ̀gàn sílẹ̀.

Asin tẹ̀ lé ètò rẹ̀, kò sí ìjà, títí di ọjọ́ kan tí ìjà ńlá bẹ́ sílẹ̀ láàárín Ọkere àti Asin, àwọn méjèèjì sì hùwà tí kò bá ìwà wọn mu. Ìjà yìí yóò ní àbájáde tó gbòòrò kìí ṣe fún Ọkere àti Asin nìkan, ṣùgbọ́n fún Ijapa pẹ̀lú. Ní tòótọ́, àbájáde rẹ̀ yóò jẹ́ àjálù fún Ijapa!

Gbogbo rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ijapa ní béèrè lọ́wọ́ Ọkere láti ràn án lọ́wọ́ gbé díẹ̀ nínú ọjà rẹ̀ lọ sí ọjà. Kò tíì gba ìmọ̀ràn ọ̀rẹ́ rẹ̀ pátápátá, pé kí ó kúrò nílé ní kùtùkùtù òwúrọ̀ tàbí kí ó ṣe ìrìn àjọ́ méjì sí ọjà lọ́jọ́ ṣáájú. Ó dà bí ẹni pé ó ń tiraka láti gbé awo rẹ̀ dé ọjà lákòókò. “Fún ìgbà díẹ̀ nìyẹn. Mo ń ṣe ètò lọ́nà. Ìmọ̀ràn rẹ ní ànfààní, mo ń ronú wọn…” Ijapa ti sọ fún Ọkere.

Ọkere, nítorí pé ó ní ọkàn rere, ó níláti ràn Ijapa lọ́wọ́, ó gbàgbọ́ pé òun yóò ṣètò ara rẹ̀ níkẹyìn. Láìní ìrètí, nítorí pé ó lọ́ra, ó sì ṣe aláìṣiṣẹ́, Ijapa fa Ọkere dúró nínú dídé ọjà, Ọkere sì bẹ̀rẹ̀ sí í dé ibẹ̀ lọ́wọ́ ju ti ìgbà rẹ̀ lọ. Kò yà á, ó bẹ̀rẹ̀ sí pàdánù àwọn oníbàárà rẹ̀ díẹ̀ fún Asin. Èyí kò tíì ṣẹlẹ̀ sí Ọkere rí, kì bá ti ṣẹlẹ̀ ká ní Ọkere àti Ijapa ń ta lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn.

Iṣẹ́ Ọkere ti ń lọ lọ́wọ́, kì í ṣe nítorí ipò ọjà rẹ̀ nìkan ní apá awo, ṣùgbọ́n nítorí ó jẹ́ oníṣẹ́ àìṣeégún, tí a mọ̀ sí ẹni àkọ́kọ́ láti tẹ ọjà rẹ̀ sílẹ̀ ní òwúrọ̀; ó máa ń wà níbẹ̀ nígbà tí àwọn olùtajà mìíràn kò sí – lójoojúmọ́, pẹ̀lú Ọjọ́ Ọjà (ọjọ́ kẹ̀ẹ́rin). Kódà, irú awo tí Ọkere ń ta ni a kà sí àwọn tí ó dára jù lọ ní ọjà. Wọn ní agbára, wọ́n dára, a sì ṣe wọ́n ní pàtàkì fún un. Ìbáṣepọ̀ Ọkere pẹ̀lú àwọn oníbàárà àti àwọn olùtajà dára gan-an; ó gbajúmọ̀ fún ìwà rere, oore, ìdájọ́ òdodo. Àwọn tí ń ra nǹkan lọ́dọ̀ rẹ̀ sábà máa ń wà ní ọ̀wọ́.

Lọ́jọ́ Ọjà kan, tí Ọkere ràn Ijapa lọ́wọ́ gbé ẹrù rẹ̀ tí wọn sì pẹ́ dé ọjà, ọjà Asin kún fún àwọn oníbàárà. Asin ní àwọn oníbàárà lójoojúmọ́, nígbà tí Ọkere kò ní ẹnì kankan – kò sí ẹnìkan tí ó ra nǹkan lọ́dọ̀ rẹ̀. Ẹnikẹ́ni kò kà á mọ́. “Ẹbi Ijapa ni, ó sì dàbí ẹni pé kò bìkítà!” Ọkere ń ronú. Ó jẹ́ ìdààmú, ó sì bínú sí ara rẹ̀ fún jíjẹ́ kí Ijapa dá iṣẹ́ rẹ̀ lóhùn, ó sì pinnu nílẹ̀ ọkàn láti fi í sílẹ̀ kí ó máa ṣe ara rẹ̀. “Ó tó! Bí ó bá fẹ́ jẹ́ olùtajà aláṣeyọrí ní ọjà, tí kò sì lè jí ní kùtùkùtù òwúrọ̀ láti dé, tàbí kí ó ṣe ìrìn àjọ́ ní ọjọ́ tó ṣáájú, ó kù! N kò ra ìdíwọ́ rẹ̀ mọ́.”

Ọkere ń kùn fún ara rẹ̀, ó ń kùn, ó ń mí, nítorí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe àkíyèsí bí Ijapa ṣe ti ń lo òun láti pọn. Ó tẹ ọjà rẹ̀ sílẹ̀, ó ń ṣètò àwọn awo rẹ̀, ó ń kó àwọn àwo sórí ara wọn pẹ̀lú ariwo, ìrònú rẹ̀ ń pọ̀. “Gbogbo ènìyàn ló tọ́. Ijapa ń lò mí…”

Asin, tí àìbalẹ̀ ti ń bà á nítorí Ọkere àti Ijapa, túbọ̀ ń ní ìbalẹ̀. Ó rò pé ìwà Ọkere ni a darí sí òun, ó sì fẹsẹ̀ múlẹ̀ pé Ọkere ń ṣe ìlara sí òun nítorí àwọn oníbàárà tí òun ní lọ́jọ́ yẹn. Kò mọ̀ pé Ọkere ń bínú sí ara rẹ̀. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, Asin kọ́ ara rẹ̀ sí ìdákẹ́. Ó dákẹ́ jẹ́ẹ́, kò sọ nǹkan kan. Ó kọ̀ láti kíyèsi ìkùnsùn Ọkere.

Lọ́jọ́ yẹn, Asin mú ọmọ rẹ̀ tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí rákò wá sí ọjà. Kì í ṣe ìgbà àkọ́kọ́ tí ó ṣe bẹ́ẹ̀. Ó gbé ọmọ náà kalẹ̀ kí ó lè yára sin àwọn oníbàárà tí ó pọ̀ ju ti ìgbà rẹ̀ lọ lọ́jọ́ yẹn.

Gẹ́gẹ́ bí Asin ṣe ń sin àwọn oníbàárà lọ́jọ́ yẹn, ọmọ náà bẹ̀rẹ̀ sí rákò kiri, ó ń ṣeré. Ó rákò sí ọjà Ọkere, ó sì gbé àwo kan, Ọkere sì já á lọ́wọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìpayà, ó bẹ̀rù pé kí ọmọ náà ṣe ara rẹ̀ lọ́gbọ́n. Ọmọ náà bẹ̀rù ìgbésẹ̀ Ọkere, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí kígbe. Láìní ìrètí, Asin ṣàṣìrò ohun tí Ọkere ń ṣe, ó sì tún fẹsẹ̀ múlẹ̀ pé Ọkere ń ṣe ìlara nítorí kò tíì ta nǹkan lọ́jọ́ yẹn.

“Ìyí kì í ṣe ibi tí ọmọ yóò gbà rákò, o mọ̀, Asin, pàápàá jù lọ nígbà tí kò sí ẹnì kan tó lè máa bójútó rẹ̀ fún ọ,” Ọkere sọ fún Asin pẹ̀lú ìbínú. “Ó léwu. Ìwọ̀nyí jẹ́ ibi ìtajà awo tí àwọn àwo lè fọ́… O ní láti bójútó ọmọ rẹ dáradára.”

“Mo ń bójútó rẹ̀. Ìṣẹ́jú àáyá yìí ni ó rákò kúrò níbí…”

“Kò yẹ kí o gbé e kalẹ̀ rárá.”

“Ṣùgbọ́n mo gbé e kalẹ̀ láti sin oníbàárà kan lọ́nà yára…”

“Ìyẹn òǹkà! Ṣé o ò lóye, tàbí o kò fẹ́ lóye?”

“Kò sí ohun tí mo ní láti lóye.”

“O ń ṣe aláìgbọran. O kò fẹ́ gba ìmọ̀ràn.”

“O kò ní ẹ̀tọ́ láti bá mi sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀.”

“O kò yẹ kí o gbé ọmọ náà kalẹ̀. Bí o bá mọ̀ pé o ò lè sin àwọn oníbàárà pẹ̀lú rẹ̀ lẹ́yìn, nígbà náà o ì bá ti mú ẹnìkan wá pẹ̀lú rẹ̀ tàbí kí o fi í sílé…”

“Báwo ni mo ṣe mọ̀ pé àwọn oníbàárà yóò pọ̀ lónìí?”

“Ìyẹn kò tó. O ní láti múra…”

“O kò ní ẹ̀tọ́ láti bá mi sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀. O jẹ́ aláìbọ̀wọ̀ àti onígbèramù.”

“Èmi kì í ṣe aláìbọ̀wọ̀ tàbí onígbèramù. O ń ṣe aláìníláàánú. Gbogbo ènìyàn mọ̀ pé ohun tí ó dára jù fún ọmọ tó ń rákò ni kí a má ṣe mú un wá síbí rárá. Bí ìyá kò bá ní ẹnìkan tó lè bójútó ọmọ, tí kò sì fẹ́ fi í sí èyìn rẹ̀, ó dára kí ó fi í sílé. Bí kò bá sì ní ẹnìkan tó lè fi í sílẹ̀, ó dára kí ó fi ara rẹ̀ sílẹ̀ nílé pẹ̀lú rẹ̀!”

Bí Ijapa ṣe ń kọ orin yìí, ọ̀pọ̀ ènìyàn ọjà àti àwọn tó wà ní àgbègbè náà wá sí ibi ìṣẹ̀lẹ̀ – láti ti Asin kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, ṣùgbọ́n eyín Asin, tí ó jinlẹ̀ sí imú Ijapa, dàbí ẹni pé ó di mọ́. Ijapa ń bẹ Asin, ó ń sọ pé òun kò ṣe ohun tí wọ́n fi ń dá a lẹ́bi, ṣùgbọ́n àwọn tó ti wà níbẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀, tí wọn rí ohun tí ó ṣẹlẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀, wọ́n dá Ijapa lẹ́bi gan-an.

“A rí ohun tí o ṣe. Kò dọ́gba; ó ṣe é ní ìtìlẹ́yìn fún ọ̀rẹ́ rẹ. O kò yanjú ìjà lọ́nà yẹn, pàápàá bí o kò bá mọ ẹni tí ó jẹ̀bi.”

Bí ó ti wù kí ó rí, gbogbo ènìyàn dara pọ̀ bẹ Asin. “Jọ̀wọ́, Asin… Ijapa ń lọ́nà jijẹ. Fi í sílẹ̀…Jẹ́ kí ó padà sí ọjà rẹ̀ àti àwọn àwo rẹ̀…”

Asin kọ̀ láti fetí sí ẹnikẹ́ni. Ó ń tẹ̀síwájú láti fi eyín rẹ̀ gún imú Ijapa, ojú rẹ̀ kù, ẹ̀jẹ̀ sì ń jáde lọ́pọ̀. Ó pa ojú rẹ̀ mọ́ gbogbo nǹkan. Ọkere, tí ó ti dáwọ́ lílù Asin dúró, dara pọ̀ mọ́ bẹbẹ rẹ̀, ó kúnlẹ̀, ó sì ń yí ara rẹ̀ ka lẹ́bàá ẹsẹ̀ rẹ̀.

“Jọ̀wọ́ Asin. Jọ̀wọ́ gbàgbé ìjà wa, rántí pé a kò tíì jà rí,” Ọkere ń wí fún un. “Èmi yóò rọ́pò gbogbo àwọn àwo tí ó fọ́ fún ọ.”

“A kò ní ìṣòro rí, ohun tó ṣẹlẹ̀ jẹ́ àṣìṣe lásán,” Ọkere ṣàlàyé fún àwọn tó ń wòrán.

Ijapa kò lè sọ nǹkan mọ́. Kò mọ̀ bóyá ó wà láààyè tàbí ó ti kú.

“Jọ̀wọ́ Asin…” gbogbo ènìyàn ń bẹbẹ. “Wo ọmọ rẹ tó ń kígbe nísinsin yìí, fi Ijapa sílẹ̀, nítorí rẹ̀. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, a ní láti rán ẹnì kan sí ààfin lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Kò sí ohun mìíràn tí a lè ṣe. Dájúdájú o kò fẹ́ ìyẹn àbí?”

Ṣùgbọ́n Asin ṣe aláìgbọran. Ó jẹ́ oníjà tí ó fọwọ́ sí ohun tó gbà. Ó ń tẹ̀síwájú láti fi eyín rẹ̀ gún imú Ijapa, kò sì jáwọ́ títí tí orí imú rẹ̀ fi gé kúrò ní ẹnu Asin, nígbà náà ni Ijapa ti ómìnira kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Nígbà yẹn, a ti rán ẹnì kan sí ààfin, àwọn ìránṣẹ́ Ọba sì ti dé sí ibi ìṣẹ̀lẹ̀.

“Èmi kò jà pẹ̀lú rẹ mọ́ nítorí mo mọ̀ nígbà yìí pé àṣìṣe ni,” Asin ń sọ fún Ọkere bí a ti ń mú àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta lọ sí ààfin láti gbẹ́jọ́.

“Ijapa ni mo fẹ́ kọ́ lẹ́kọ̀ọ́ fún ìwà búburú rẹ̀. Ó tó àkókò… Mo ti ní sùúrù pẹ̀lú rẹ̀. Ní gbogbo àkókò yìí… Òun ni ọ̀tá. Ó ti ń bá mi lò burú,” Asin tẹ̀síwájú lẹ́yìn tí àwọn ìránṣẹ́ Ọba ti béèrè lọ́wọ́ àwọn tó wà láàárín àwọn tó ń wòrán tí wọn rí ìjà náà láti ìbẹ̀rẹ̀. A yan àwọn kan nínú wọn gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí, a sì mú wọn lọ.

Nígbà tí wọ́n mú wọn wá síwájú Ọba, Ọba tẹ́tí sí ohun tí Ijapa, Asin àti Ọkere ní láti sọ, àti sí ti àwọn ẹlẹ́rìí, kí ó tó ṣe ìdájọ́.

“Asin àti Ọkere yóò gba ìjìyà fún jíjà, àti ní pàtàkì nínú ọjà fún ọ̀ràn yẹn, jẹ́ kí n kìlọ̀ fún yín, a kò gbọdọ̀ ní ìjà síwájú síi láàárín yín, tàbí àwọn ẹ̀dá mìíràn ní ilẹ̀ mi. Mo dá Ijapa lẹ́bi fún fífi kún ìjà náà, pàápàá nígbà tí àwọn ẹlòmíràn ti kìlọ̀ fún un pé kó má ṣe báa lọ. Ó yẹ kí ó ti gbọ́. Kì í ṣe pé ó ṣe àṣìṣe nínú ríronú pé ojútùú ni láti lu Asin àti Ọkere, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nínú ríronú pé ó lè lu Asin jù nítorí Ọkere jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ̀. Àìṣòdodo rẹ̀ sí Asin ló mú kí ó ṣubú. Òun kò ní gba ìjìyà mìíràn lọ́wọ́ mi nítorí jíjẹ́ kí imú rẹ̀ gé kúrò jẹ́ ìjìyà tó le, ó sì wà títí láé. Mo tún dá àwọn tó ń wòrán lẹ́bi tí wọn ì bá ti kìlọ̀ fún ààfin lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tí ìjà náà bẹ̀rẹ̀.”

“Ẹ jẹ́ kí ohun tó ṣẹlẹ̀ lónìí yìí jẹ́ ẹ̀kọ́ fún gbogbo yín. Ẹnìkan kò gbọdọ̀ yanjú ìjà, ká má sọ ìjà, lọ́nà tí kò dọ́gba. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, ẹnìkan lè kábàámọ̀ ìgbìyànjú láti ṣèrànlọ́wọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀. ‘Ọlọ́jà kì í jà,’ bí ọ̀rọ̀ àṣà ti wí.”

Ijapa kúrò ní ààfin, ó ní ìtìjú, ó sì ní ìbànújẹ́ nítorí imú rẹ̀ tí ó gé kúrò. Ó tún kún fún ìbínú. Lẹ́ẹ̀kan sí i, òun yóò jẹ́ ọ̀rọ̀ ẹnu ìlú. Ọ̀pọ̀ ènìyàn yóò dá a lẹ́bi fún kíkópa nínú ìjà láàárín Asin àti Ọkere, fún àìṣòdodo sí Ọkere. ‘Ó tọ́ fún un!’ wọn yóò sọ.

“Báwo ni èmi yóò ṣe gbé ìtìjú yìí? Àwọn ènìyàn ti gbọ́ bí mo ṣe ní ikarahun mi, bí mo ṣe fọ́ ọ, ìdí tí ikùn mi fi di ṣófo, àti bí mo ṣe di pápá, wọn yóò sì mọ nísinsin yìí ìdí tí imú mi fi kéré tó!”

Ijapa kábàámọ̀ gan-an, ó sì ní ìtìjú tó fi pinnu pé òun kò ní lọ ta awo ní ọjà mọ́. Òun kò ní lè dojúkọ ẹnikẹ́ni níbẹ̀ – kàkà kí ó dojúkọ ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ọkere, ẹ jọ̀wọ́ Asin! Kò sì dájú pé òun lè máa gbé ní Teregun lẹ́yìn èyí!

“Láti ìsinsin yìí lọ, mo gbọdọ̀ ṣọ́ra gan-an kí n má bàa jẹ́ kí irú èyí tó ṣẹlẹ̀ sí mi lẹ́ẹ̀kan sí i,” ó ṣèlérí fún ara rẹ̀.

Èyí ni ìdí tí imú Ijapa fi kéré tó.

Orin tí Ijapa kọ nígbà tí Asin ń gé imú rẹ̀.