Olurumbi Yoruba

7. Olúrómbí

Láìpẹ́ jọjọ nígbà tí a gbàgbọ́ pé Iroko (igi títóbi, tí ó le, tí ó sì pẹ́ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà) ní agbára àràmàǹdà, obìnrin kan wà tí a ń pè ní Olúrómbí. Olúrómbí ń gbé ní Abẹlẹ, ìlú kan ní orílẹ̀-èdè jíjìnnà níbi tí àwọn ènìyàn ti ń ṣàmúlò igi náà fún onírúurú ìdí, tí wọ́n ń tọrọ ìrànlọ́wọ́. Wọ́n gbàgbọ́ pé gbogbo ohun tí wọ́n ní láti ṣe ni láti ṣèlérí nǹkan kan fún igi náà kí ìfẹ́ wọn lè ṣẹ. Èyí tí ó pọ̀ jù nínú àwọn ènìyàn Abẹlẹ, àwọn ọkùnrin àti obìnrin bákan náà – bíi Olúrómbí – jẹ́ oníṣòwò.

Ọjà kan wà ní ìlú kan tí a ń pè ní Makawo, nǹkan bí ìgbò méjì sí mẹ́ta kìlómítà láti ìlú Olúrómbí, níbi tí àwọn oníṣòwò wọ̀nyí ti ń ta ọjà wọn. Ọjà Makawo jẹ́ ọ̀jà ńlá kan, tí ó gbajúmọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọjà tí a kò rí níbi mìíràn. Wọ́n wà ní ìbéèrè gíga, ọ̀pọ̀ ènìyàn sì ń wá láti àwọn ìlú àti abúlé tó wà nítòsí láti ra àti tà níbẹ̀, nítorí pé owó ń bẹ, ìdíje náà le gan-an.

Èyí ló mú kí àwọn oníṣòwò láti ìlú Olúrómbí gbàgbọ́ pé ìdásí Iroko pọndandan, tí wọ́n sì gbára lé e gan-an. Wọ́n gbàgbọ́ pé bí wọ́n bá lọ síwájú igi náà, tọrọ ìrànlọ́wọ́, tí wọ́n sì ṣèlérí ohun kan ní padà, agbára àràmàǹdà Iroko yóò ṣiṣẹ́. Wọn yóò ṣèlérí irú àwọn nǹkan bíi ewúrẹ́, àgbo, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn, fún ìtajà tí ó pọ̀.

Àwọn oníṣòwò wọ̀nyí yóò máa kúrò ní àárọ̀ gan-an fún Ọjà Makawo ní àwùjọ, tí wọ́n ń ru ọjà wọn lórí bí àṣà. Wọ́n yóò fi àkókò sílẹ̀ láti bẹ Iroko lójú ọ̀nà, sọ ìfẹ́ wọn, kí wọ́n sì ṣe àwọn ìlérí wọn. Kì í ṣe ohun àjèjì láti gbọ́ wọ́n ń jíròrò ohun tí wọn yóò fi fún igi náà, tí wọ́n ń tọ́ka sí i bí ẹni pé ènìyàn ni.

“Kí ni ìwọ yóò fún Iroko ní ọ̀la? Ó gbọdọ̀ ju ewúrẹ́ tí o fún ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá lọ bí o bá fẹ́ ta ju ohun tí o tà nígbà náà lọ!”

“Èmi yóò ṣe é ṣe fún un ní ewúrẹ́ méjì ní àkókò yìí.”

“Mo ronú láti ṣèlérí ọ̀dọ́ àgùntàn. Mo ní láti ta gbogbo nǹkan ní ọjà ní ọ̀la.”

Nigbákùúgbà tí ìfẹ́ wọn bá ṣẹ, gbogbo nǹkan ni wọ́n ń sọ fún ìdásí Iroko, àti ìlérí náà, tí a rí bí ẹbọ, ṣe ipa ńlá nínú èyí. Àwọn kan gbàgbọ́ pé bí ìlérí náà ṣe tóbi tó ni ojú rere tí wọn yóò rí gbà láti ọ̀dọ̀ igi náà yóò ti pọ̀ tó. Àì mú ìlérí ṣẹ́ jẹ́ ohun tí a kò lè ronú rẹ̀ tí a kò sì gbọ́ rẹ̀ nítorí àwọn ènìyàn ń bẹ̀rù àbájáde rẹ̀.

Iroko wà ní àárín ọ̀nà láàrin ìlú Olúrómbí, Abẹlẹ àti Makawo. Fún ìgbà pípẹ́ gan-an, ó ti dúró ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀nà kan, pẹ̀lú àwọn ẹ̀ka rẹ̀ tí ó tàn kálẹ̀, ṣùgbọ́n ní àkókò ìtàn yìí Iroko wà nínú ààfin ńlá kan níbi tí a ti lè rí àwọn Àlùfáà Iroko, bí a ti ń pè wọ́n, iṣẹ́ wọn ni láti tọ́jú igi náà àti gbogbo àwọn ẹbọ tí a gbé kalẹ̀ síwájú rẹ̀ tàbí tí a fi wọ́n lọ́wọ́ wọn. Kò sẹ́ni tí ó mọ ohun tí àwọn Àlùfáà Iroko ṣe pẹ̀lú àwọn ẹbọ náà tàbí tí ó béèrè lọ́wọ́ wọn, kò sì dà bí ẹni pé ó ṣe pàtàkì nítorí pé ìgbàgbọ́ àwọn ènìyàn nínú igi náà àti àwọn ẹbọ wọn ju ohun gbogbo lọ.

Olúrómbí jẹ́ oníṣòwò aṣọ. Lẹ́ẹ̀kan nínú ọ̀sẹ̀ ni ó máa ń ta ọjà rẹ̀ ní Ọjà Makawo, ní Ọjọ́ Ọjà – ní gbogbo ọjọ́ mẹ́rin – nígbà tí gbogbo àwọn ilé ìtajà ní ọjà bá ń ṣiṣẹ́ ní kíkún. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ènìyàn ní àdúgbò rẹ̀, a tọ́ dàgbà rẹ̀ láti má ṣe béèrè lọ́wọ́ ohun kan (àwọn ìgbàgbọ́ tí a ṣètò, àṣà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ), ṣùgbọ́n láti gbà wọ́n ní gbà. Nítorí náà, kì í ṣe iṣẹ́ ìyàlẹ́nu pé òun àti àwọn bí i rẹ̀ yóò dúró lẹ́bàá igi náà lójú ọ̀nà wọn sí ọjà.

Olúrómbí ń gbé ìdùnnú pẹ̀lú ọkọ rẹ̀, Jugbo, àti ọmọbìnrin rẹ̀, Olúrónkẹ́. Olúrómbí jẹ́ olókìkí ní ìlú rẹ̀ fún ìwà ọ̀wọ́, onínúure, onínú tútù, ìrọ̀rùn àti ìrẹ̀lẹ̀ rẹ̀. Obìnrin arẹwà ni – ó ga, ó rọ̀, ó ní àwọ̀ funfun, tí ojú rẹ̀ ń mọ́, tí irun rẹ̀ sì dudu, ó sì ń dán.

Ìfẹ́ ńlá tọkọ-ọya náà ní ni láti bímìíràn, wọ́n sì ti ń gbìyànjú láti ṣe bẹ́ẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ láìṣeyọrí.

“Báwo ni yóò ṣe dára tó láti ní ọmọkùnrin!” Olúrómbí máa ń wí fún ọkọ rẹ̀, Jugbo, pẹ̀lú àrẹ̀kẹ̀kẹ́. “Ọmọkùnrin kan láti ràn ọ́ lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ rẹ bí o bá ń dàgbà àti láti gba ipò nígbà tí o bá dágbà jù!” yóò fi kùn, tí yóò sì ṣẹ́jú sí i.

“Àwa yóò ní ọmọ ní ọjọ́ kan”, Jugbo yóò fi í dá a lójú. “O kan fún un ní àkókò.”

Láìdáa, ọ̀sẹ̀ yí padà sí oṣù, oṣù sì yí padà sí ọdún, kò sí ohun tí ó ṣẹlẹ̀.

Lọ́jọ́ kan, òtò òye kan dé ọ̀dọ̀ Olúrómbí.

“Mo ṣe kàyéfì bóyá Iroko lè ràn mí lọ́wọ́ láti bímọkùnrin”, Olúrómbí sọ fún ọ̀kan lára àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, Sarode, lọ́jọ́ kan nígbà tí wọ́n ń lọ sí ọjà. “Ohun tí ó ṣe é ṣe!”

“Kí ló dé tí kò ṣe é ṣe?” Sarode dáhùn. “Lẹ́yìn náà, mo mọ̀ pé Iroko ti ṣèrànwọ́ fún àwọn mìíràn tí kì í ṣe oníṣòwò bíi tiwa ní onírúurú ọ̀nà.”

“Mo mọ̀, ṣùgbọ́n mi ò lè fojú inú rí ohun tí èmi yóò ṣèlérí kí Iroko tó le è ṣèrànwọ́,” Olúrómbí sọ pẹ̀lú iyèméjì. “Mo túmọ̀ sí pé, a ń sọ̀rọ̀ nípa ìbéèrè fún gbogbo ẹ̀dá ènìyàn. Nítòótọ́ ẹnì kan kò lè ṣèlérí ẹranko – àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn, àgbò, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.”

“Ó dára, ronú nípa rẹ̀. Ta ló mọ̀… Bóyá o lè rí nǹkan kan…!” ni ọ̀rẹ́ rẹ̀ mìíràn, Jarafe, sọ.

Olúrómbí ronú nípa rẹ̀ ní tòótọ́. Ní tòótọ́, ìwádìí rẹ̀ ń pọ̀ si ní gbogbo ọjọ́ lórí bóyá àwọn agbára àràmàǹdà Iroko yóò ṣiṣẹ́ nígbà tí ó bá kan bíbímọ àti, bóyá bẹ́ẹ̀ ni, ohun tí igi náà yóò retí láti rí gẹ́gẹ́ bí ìlérí rẹ̀. Ó ronú lórí àwọn àṣàyàn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ṣùgbọ́n kò rò pé wọn yóò dára tó láti bá àwọn ìbéèrè Iroko mu. Lójijì, òtò kan ṣe é lọ́jọ́ kan.

“Kí ló dé tí èmi kò fi lọ lọ́dọ̀ Iroko – sọ gbogbo ohun tí ń lọ nínú ọkàn mi fún un nípa bí mo ṣe fẹ́ bímọkùnrin, àti bóyá, ó ṣe é ṣe kí igi náà fún mi ní àmì bóyá ó ṣe é ṣe, àti ohun tí èmi yóò ṣèlérí. Lẹ́yìn náà, ṣe Iroko kì í ṣe fún ìrànlọ́wọ́ àwọn ènìyàn?”

Lójú ọ̀nà sí ọjà ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, Olúrómbí dúró lẹ́bàá igi náà pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, Sarode àti Jarafe. Olúrómbí ti pinnu láti má ṣe béèrè fún ojú rere pẹ̀lú ìtajà ní àkókò yìí, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nínú bíbímọ.

Sarode ló kọ́kọ́ lọ. Ó kúnlẹ̀ síwájú igi náà.

“Iroko alágbára, rán ọ̀pọ̀ oníbàárà sí ilé ìtajà mi lónìí, jọ̀wọ́! Mo fẹ́ ta ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ọjà tí mo ń lọ báa lọ sí ọjà. Mi ò ta tó ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá, owó sì kéré sí wa nílé,” ó bẹ̀bẹ̀. “Bí o bá ṣẹ ìfẹ́ mi yìí, èmi yóò mú ewúrẹ́ ńlá mẹ́ta wá fún ọ lójú ọ̀nà mi padà.”

“Èmi fẹ́ ta gbogbo àwọn aṣọ wọ̀nyí lónìí. Jọ̀wọ́ ràn mí lọ́wọ́, Iroko, èmi yóò sì mú ọ̀dọ́ àgùntàn kan wá fún ọ lójú ọ̀nà mi padà”, Jarafe sọ, tí ó gba ìyípadà tó kàn án láti bá igi náà sọ̀rọ̀, ó kúnlẹ̀.

Lẹ́yìn tí àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ méjèèjì ti ṣe àwọn ìlérí wọn, Olúrómbí kúnlẹ̀, ó sì bá igi náà sọ̀rọ̀, láìní èrò pàtó ohun tí yóò wí:

“Àyà! Iroko ńlá, mo wá láti béèrè lọ́wọ́ rẹ fún ojú rere tí ó tóbi jù lọ lórí ilẹ̀ ayé. Èmi àti ọkọ mi ti ń gbìyànjú láti bímìíràn fún ìgbà pípẹ́. Jọ̀wọ́ fi àwọn agbára àràmàǹdà rẹ ràn mí lọ́wọ́. Ṣùgbọ́n kí ni èmi lè ṣèlérí fún ọnìkan fún ìbéèrè tí ó tóbi tóyìí? Nítòótọ́ àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn, àgbò, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lòde ẹranko kò ní tó láti fi ìmoore tí èmi yóò ní bí èmi bá bímọkùnrin tí mo fẹ́ gan-an? Èmi lè fi ohun tí mo níye lórí jù lọ hàn nínú ìmoore fún irú ojú rere bẹ́ẹ̀ nìkan nípa ṣíṣèlérí ohun tí mo níye lórí púpọ̀ sí i. Bí kò ṣe ṣèlérí ọmọbìnrin mi, Olúrónkẹ́, ẹni tí mo níye lórí jù lọ, mi ò lè ronú nípa ohunkóhun mìíràn. Jọ̀wọ́ ràn mí lọ́wọ́! Fún mi ní àmì bóyá o lè ràn mí lọ́wọ́ àti ohun tí o fẹ́ kí n ṣèlérí. Jọ̀wọ́… Jọ̀wọ́… Iroko alágbára!

Ní àkókò yìí, Olúrómbí ń sunkún bí ó ti ń rawọ̀ fún Iroko. Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ méjèèjì, Sarode àti Jarafe, ń kẹ́dùn fún un bí wọ́n ṣe ń kíyèsi bí ó ṣe ń tú ọkàn rẹ̀ jáde fún Iroko lọ́nà yìí, wọn kò sì tẹ̀lé ohun tí ó ń wí ní ọ̀rọ̀-ọ̀rọ̀. Wọ́n gbọ́ nǹkan kan nípa ọmọbìnrin Olúrómbí, Olúrónkẹ́.

“Ǹjẹ́ o gbọ́ iyẹn? Ṣé Olúrómbí ṣèlérí ọmọbìnrin rẹ̀, Olúrónkẹ́, fún Iroko bí?” Sarode béèrè lọ́wọ́ Jarafe, ẹ̀rù bà á.

“Èmi kò rò pé ó ṣe bẹ́ẹ̀ ní tòótọ́,” Jarafe dáhùn.

“Ṣùgbọ́n bí Iroko bá rò bẹ́ẹ̀?” Sarode ń bá a nìṣó, ẹ̀rù ń bà á.

Olúrómbí gbé ojú sókè, ó nù omijé rẹ̀ nígbà tí ó bá gbọ́ ohun tí àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ń sọ. Lákòókò kan náà, afẹ́fẹ́ ń fọn nínú igi náà.

“Ó dà bí ẹni pé èyí jẹ́ àmì láti ọ̀dọ̀ igi náà pé ìfẹ́ mi yóò ṣẹ? Ǹjẹ́ ìlérí náà ńkọ́? Mi ò ṣèlérí ohunkóhun!” ó sọ fún àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, nígbà tí ó bá rí ìdààmú lójú wọn, ó yára tẹ̀síwájú:

“Ṣé ẹ rò pé mo ti ṣèlérí?”

“Ẹ jẹ́ kí a kúrò níhín-ín,” Olúrómbí sọ lójijì, nígbà tí kò sí ìdáhùn láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, ó yára dìde kúrò ní ilẹ̀ níbi tí ó ti kúnlẹ̀ síwájú Iroko. “Mi ò dá mi lójú bóyá mo ṣe ohun tí ó tọ́ ní wíbọ̀.”

Ìdàrúdàpọ̀ ń bà á nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀, kò sì lè dúró dé ilé láti sọ fún ọkọ rẹ̀. Bí ó ti wù kí ó rí, ó ní láti ta ọjà rẹ̀ ní ọjà lákọ̀ọ́kọ́, èyí tí ó ṣe láìbìkítà bóyá ó ní èrè tàbí rárá. Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, ní ìdà kejì, inú wọn dùn sí ìtajà wọn, wọ́n sì sọ àṣeyọrí wọn fún ìdásí Iroko.

“Ẹ jẹ́ kí a lọ ra ohun tí a ṣèlérí fún Iroko,” Sarode sọ fún Jarafe.

“Bẹ́ẹ̀ ni. Èmi yóò kó gbogbo nǹkan jọ, a lè lọ,” Jarafe dáhùn.

Àwọn ọ̀rẹ́ mẹ́ta náà kúrò ní ọjà papọ̀ – Sarode àti Jarafe láti lọ ra ewúrẹ́ àti ọ̀dọ́ àgùntàn tí wọn yóò mú lọ sí Iroko lójú ọ̀nà wọn sílé.

“Kì í ṣe gbogbo ènìyàn ni ó gbàgbọ́ nínú àwọn agbára àràmàǹdà Iroko, Olúrómbí. Èmi kì í gbàgbọ́ rárá,” Jugbo, ọkọ Olúrómbí, gbìyànjú láti tù ú nínú, nígbà tí ó bá sọ ìrírí rẹ̀ fún un. “Gbogbo rẹ̀ wà nínú ọkàn. Ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ yóò ṣẹlẹ̀ bóyá o ṣe ẹbọ fún igi náà tàbí ìwọ ò ṣe,” ó fi kùn.

Ọkọ Olúrómbí, Jugbo, jẹ́ agbẹ́-ọ̀dà-igi olókìkí. Ó ní ọkàn tí ó múnilọ́kàn, ó sì jẹ́ oníṣẹ́ ọnà, ó sì ní ẹ̀bùn. A mọ̀ ọ́n láti ọ̀nà jíjìn àti nítòsí; àwọn ènìyàn ń wá láti àwọn ìlú àti abúlé tó wà nítòsí kì í ṣe láti fún un ní iṣẹ́ nìkan, ṣùgbọ́n láti tọrọ ìmọ̀ràn rẹ̀ lórí àwọn nǹkan lápapọ̀, nítorí ó jẹ́ ọlọ́gbọ́n, aláìlẹ́gbẹ́, àti alágbàrán, wọ́n sì máa ń mọyì ìmọ̀ràn rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Ọkùnrin oníṣẹ̀ṣẹ̀, onínúure ni, tí a bọ̀wọ̀ fún ní àdúgbò, pàápàá jù lọ fún ìfọkànsìn rẹ̀ sí ìdílé rẹ̀.

“Ṣùgbọ́n bí afẹ́fẹ́ fọn nínú igi bá jẹ́ àmì – pé Iroko gba ìbéèrè mi àti ohun tí ó rò pé ìlérí mi ni,” Olúrómbí tẹnumọ́.

“Ìlérí kí? Ìwọ ò ṣe ìlérí kankan,” ọkọ rẹ̀ gbìyànjú láti fòun lóye. Ní mímọ̀ pé ohunkóhun tí ó bá sọ kò ní yí ìgbàgbọ́ Olúrómbí nípa Iroko padà, ó fi kùn:

“Má ṣe ṣàníyàn, olólùfẹ́ mi. Ohun gbogbo yóò dára.”

Pẹ̀lú àtìlẹ́yìn àti òye ọkọ rẹ̀, Olúrómbí lé gbogbo ìrònú nípa Iroko kúrò lọ́kàn rẹ̀, ó sì padà sí ìgbésí ayé rẹ̀ lọ́de. Ó lọ sí ọjà ní gbogbo ọjọ́ ọjà láti ta ọjà rẹ̀, kò sì tún sún mọ́ igi náà mọ́.

“Àwa yóò bímọ!” Olúrómbí kéde fún ọkọ rẹ̀ ní oṣù mélòó kan lẹ́yìn náà. Inú rẹ̀ dùn lọ́pọ̀lọpọ̀. Lójijì, ó rántí Iroko, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí sọ:

“Iroko ló ṣe é! Iroko ti ràn mí lọ́wọ́. Inú mi dùn pé mo tọrọ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀!”

“Rárá o, olólùfẹ́ mi, a kàn láyọ̀ lọ. Má ṣe bẹ̀rẹ̀ sí ronú nípa igi náà. Ronú nípa ọmọ tí a ó bí,” Jugbo, ọkọ rẹ̀, gba ọn nímọ̀ràn, ó sì gbá a mọ́ra.

Olúrómbí ṣe gégẹ́ bí ó ti gbà. Inú rẹ̀ dùn tó bẹ́ẹ̀ kò lè ronú nípa ohunkóhun mìíràn – dájúdájú kò sí èrò síṣẹ́ ìlérí kankan fún Igi Iroko tí ó wọ inú ọkàn rẹ̀.

“Báwo ni yóò ṣe dára tó láti ní ọmọkùnrin? Kí ni àwa yóò pè é bí ọmọkùnrin bá ni?” ó pín ayọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Jugbo lọ́jọ́ kan.

“Èmi yóò fi í sílẹ̀ fún ọ,” Jugbo dáhùn, kò fẹ́ gbé àkókò lórí bóyá ọmọbìnrin ni tàbí ọmọkùnrin, kí wọn má bàa jẹ́ ìbànújẹ́.

Nígbà tí Olúrómbí bímọkùnrin ní oṣù díẹ̀ lẹ́yìn náà, ayọ̀ rẹ̀ kò lópin.

“Báwo ni ó ṣe dára tó! Báwo ni ó ṣe lẹ́wà tó! Ó dàbí ìwọ, Jugbo!” ó sọ fún ọkọ rẹ̀ tí ó ń ṣafẹ́ri.

Olúrónkẹ́, tí ó ti pé ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún (16) nígbà náà, inú rẹ̀ dùn púpọ̀ láti ní àbúrò ọkùnrin, tí wọn pè ní Gbẹralẹ, kò sì lè dúró kí ó tó dàgbà.

“Òun àti èmi yóò ṣe àwọn nǹkan pa pọ̀ – a ó lọ sí àwọn ibi! Èmi yóò fi í ṣe ìṣefẹ́ fún àwọn ènìyàn. “Ọmọ-ìyà mi nìyí” èmi yóò wí… Èmi lè sọ pé ọmọ mi ni bí!” ó ṣe àwàdà, ó ṣẹ́jú sí ìyá rẹ̀.

“Èmi yóò tọ́jú Gbẹralẹ fún ọ nígbàkúùgbà tí o bá lọ sí ọjà,” ó fi kùn.

“Èmi kì yóò lọ sí ọjà fún ìgbà pípẹ́, bí mo bá tilẹ̀ lọ rárá, Olúrónkẹ́. A ti ń dúró fún ìgbà pípẹ́ láti bí Gbẹralẹ, èmi yóò sì ya gbogbo àkókò mi fún un.”

Èyí ni ohun tí Olúrómbí ṣe ní tòótọ́. Ó tọ́jú Gbẹralẹ dáradára – ó ń fún un ní oúnjẹ dáradára. Kò ní ìrònú fún ohunkóhun mìíràn (àyàfi ọkọ rẹ̀ àti Olúrónkẹ́ nítòótọ́). Dájúdájú, kò sí èrò síṣẹ́ ìlérí kankan fún Iroko tí ó wọ inú ọkàn rẹ̀, pàápàá jù lọ nígbà tí ó ti kúrò pátápátá lójú ibi náà – láti máa lọ sí ọjà pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ àti pípe Iroko lójú ọ̀nà bí ó ti ń ṣe tẹ́lẹ̀.

Láìdáa, oṣù mẹ́ta lẹ́yìn náà, Gbẹralẹ bẹ̀rẹ̀ sí ṣàìsàn.

“Mi ò mọ ohun tí ń ṣe Gbẹralẹ? Kò jẹun dáradára; ara rẹ̀ ń gbóná, ó sì máa ń bínú ní gbogbo ìgbà,” Olúrómbí sọ fún ọkọ rẹ̀.

“Ó dára ká mú un lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà,” Jugbo dámọ̀ràn.

Wọ́n mú Gbẹralẹ lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà kan, ṣùgbọ́n lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, tí kò sí ìyọrísí, Olúrómbí àti ọkọ rẹ̀ tún mú un lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà mìíràn, èyí kọ̀ọ̀kan kò yọrí sí ohun. Lẹ́yìn àwọn ìbẹ̀wò díẹ̀ sí àwọn dókítà mìíràn, ó di mí mú pé kò sí dókítà kan tí ó mọ ohun tí ń ṣe Gbẹralẹ.

“Mi ò lóye. Mo ti ń tọ́jú Gbẹralẹ dáradára; àìsàn rẹ̀ kì í ṣe àbájáde ohun tí mo ṣe tàbí ohun tí mo ṣàìṣe. Ìdí mìíràn gbọdọ̀ wà tí ó fi ń ṣàìsàn.” Olúrómbí sọ fún ọkọ rẹ̀ lọ́kàn.

“Bóyá èyí máa ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn ọmọ nígbà míràn – wọ́n máa ń ṣàìsàn fún ìgbà díẹ̀ láìnídí pàtó, lẹ́yìn náà wọ́n á tún bọ́ sí i” Jugbo tọ́ka sí kíákíá àti fi í dá a lójú, ní ríre pé kí ìrònú Olúrómbí má bàa bẹ̀rẹ̀ sí lọ sí ọ̀dọ̀ Iroko.

“Mo ní ìrètí pé ọ̀rọ̀ rẹ ni bẹ́ẹ̀,” Olúrómbí dáhùn, ó rọ̀ síbẹ̀ díẹ̀.

Bí ó ti wù kí ó rí, bí ọmọ rẹ̀ ṣe ń ṣàìsàn, ìrònú Olúrómbí bẹ̀rẹ̀ sí lọ sí ọ̀dọ̀ Iroko. Lójijì, ó rántí ìbẹ̀wò rẹ̀ sí igi náà, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ìmọ̀lára kan náà tí ó ní lọ́jọ́ yẹn.

“Bóyá Iroko ló ṣe é,” ó bú jáde fún ọkọ rẹ̀. “Bóyá ó gbàgbọ́ pé mo ṣèlérí Olúrónkẹ́ lọ́jọ́ yẹn, ó sì ń gbìyànjú láti sọ fún mi pé kí n mú ìlérí náà ṣẹ́. Ṣé ìdí èyí ló fi ń ṣàìsàn? Bí ó bá kú ńkọ́!”

“Rárá, rárá, rárá, olólùfẹ́ mi,” Jugbo dáhùn lọ́nà ìtùnú, ó sì gbá a mọ́ra. “Gbẹralẹ kì yóò kú.”

“Ọ̀rọ̀ rẹ ni. Mi ò ṣèlérí Olúrónkẹ́ fún Iroko, kò sí ọ̀nà tí èmi yóò gbà fi í sílẹ̀ fún igi náà. Nítòótọ́ ẹnì kankan kò ní retí pé kí n fi ọmọ kan lélẹ̀ láti gba ọmọ mìíràn là! Ìwà ìkà ni yẹn. Èmi fẹ́ràn àwọn ọmọ mi méjèèjì.”

“Ìyẹn ni ẹ̀mí rere,” Jugbo dáhùn, inú rẹ̀ dùn sí ohun tí ìyàwó rẹ̀ wí, ó rò pé ó bẹ̀rẹ̀ sí ní òye nípa Iroko.

Olúrómbí, tí ó bá ìrònú ọkọ rẹ̀ mú, pinnu láti tún Iroko lélẹ̀ kúrò lọ́kàn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i. Ṣùgbọ́n bó ti mú tó ó tí ó gbìyànjú, ìrònú rẹ̀ máa ń lọ sí ọ̀dọ̀ igi náà. Inú rẹ̀ bà jẹ́ gan-an, inú kò dùn, ìdàrúdàpọ̀ sì ń bà á, ṣùgbọ́n ó pinnu láti pa ìmọ̀lára rẹ̀ mọ́ fún ara rẹ̀ ní àkókò yìí – láti fi pa mọ́ fún ọkọ rẹ̀ àti ọmọbìnrin rẹ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, ó tú ọkàn rẹ̀ sílẹ̀ fún àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀.

“Kí ni èmi yóò ṣe? Mi ò lè tọrọ ìrànlọ́wọ́ Iroko lẹ́ẹ̀kan sí i. Báwo ni èmi ṣe lè ṣe bẹ́ẹ̀? Mi ò mú ìlérí kankan ṣẹ́ lẹ́yìn tí a bí Gbẹralẹ. Igi náà kò ní ràn mí lọ́wọ́ báyìí,” ó pari ọ̀rọ̀ rẹ̀.

Àwọn ọ̀rẹ́ Olúrómbí kò mọ ohun tí wọn yóò sọ, ṣùgbọ́n wọ́n gbọdọ̀ ti sọ ọ̀rọ̀ Olúrómbí fún àwọn ènìyàn mìíràn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìyẹn, nítorí láìpẹ́, gbogbo ìlú ń sọ̀rọ̀ rẹ̀. Ó dà bí ẹni pé gbogbo ènìyàn gbàgbọ́ pé Olúrómbí ṣèlérí ọmọbìnrin rẹ̀ ní tòótọ́, nítorí níbikíbi tí Olúrómbí bá lọ, yóò máa gbọ́ wọ́n ń kọrin:

Olukaluku n jẹjẹ ewurẹ — Ẹnì kọ̀ọ̀kan ń ṣèlérí ewúrẹ́
Ewurẹ, ewurẹ — Ewúrẹ́, ewúrẹ́
Olukaluku n jẹjẹ aguntan — Ẹnì kọ̀ọ̀kan ń ṣèlérí àgùntàn
Aguntan gọlọsọ — Àgùntàn gọlọsọ
Olurombi jẹjẹ ọmọ rẹ — Olúrómbí ṣèlérí ọmọ rẹ̀
Ọmọ rẹ a-pọn-bi-epo — Ọmọbìnrin rẹ̀ tí ó ní àwọ̀ ‘epo’
Olurombi o, Jan-in Jain-in — Olúrómbí o, Jan-in Jain-in
Iroko Jan-in Jain — Iroko Jan-in Jain Olurombi o, Jan-in Jan-in Iroko Jan-in Jain

“Kí ló dé tí ìwọ kò sọ fún mi pé ìwọ ti bẹ̀rẹ̀ sí ronú nípa Iroko lẹ́ẹ̀kan sí i, Olúrómbí? Ìwọ mọ̀ pé kódà bí èmi fúnra mi kò gbàgbọ́ nínú igi náà, èmi yóò lóye,” Jugbo, ọkọ Olúrómbí, sọ fún aya rẹ̀, nígbà tí ó bá rí i pé ìwọ̀nyí ni ohun tí ó ti ń kọjá.

“Olúrónkẹ́ àti èmi nífẹ̀ẹ́ rẹ, àwa yóò borí èyí. Má ṣe fetí sí ohunkóhun tí ẹnikẹ́ni bá sọ lórí ọ̀ràn yìí, jẹ́ kí wọn máa kọrin nípa rẹ fún ìgbà tí wọn bá fẹ́. Wọn yóò fẹ́ fún ọ ní gbogbo irú ìmọ̀ràn, dípò kí wọn sọ fún ọ pé kí o lé gbogbo nǹkan náà kúrò lọ́kàn rẹ,” ó fi kùn.

Jugbo sọ òótọ́. Nígbà tí Gbẹralẹ ṣì kò bọ́ sí i, àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí gba Olúrómbí nímọ̀ràn – fún àwọn ìdí ìmọtaraẹni wọn.

“O ní láti fi Olúrónkẹ́ sílẹ̀ fún Iroko. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, igi náà kò lè fẹ́ ṣèrànwọ́ fún ẹnikẹ́ni mọ́. Ìdí èyí ló fi ń ṣàìsàn.”

“Ṣùgbọ́n mi ò ṣèlérí láti ṣe bẹ́ẹ̀ ní tòótọ́” Olúrómbí gbìyànjú láti ṣàlàyé ìṣẹ̀lẹ̀ náà fún ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ gbọ́.

“Bí o bá fi Olúrónkẹ́ sílẹ̀, o lè tún bẹ Iroko láti fún ọ ní ọmọ mìíràn. Kí o ṣe àkíyèsí láti ṣèlérí ẹranko kìí ṣe ẹ̀dá ènìyàn ní àkókò yìí!” ìmọ̀ràn mìíràn ni.

“Kò ṣe é ṣe rárá. Mi ò lè fi Olúrónkẹ́ sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni mi ò fẹ́ kí Gbẹralẹ kú,” Olúrónkẹ́ yóò máa dáhùn ẹlẹ́yọọmọ.

Báwo ni yóò ṣe lè fi Olúrónkẹ́ sílẹ̀ – Olúrónkẹ́, tí nígbà tí ó dàgbà a kà á sí arẹwà ju ìyá rẹ̀ lọ. Òun náà ga, ó rọ̀, ó ní àwọ̀ funfun bí ìyá rẹ̀, pẹ̀lú àwọ̀ ojú tí ó rọ̀, tí ó sì ń dán, àti irun dúdú, gígùn, tí ó nípọn, tí ó sì ń dán. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọ̀ ojú Olúrónkẹ́ ní àfikún didan kan tí ó máa ń rán àwọn ènìyàn létí epo, èyí sì mú kí wọ́n pè é ní “apon-bi-epo”. Olúrónkẹ́ jẹ́ ọmọ oníwà-híhù, aláyọ̀, àti dídùn – ohun ojúúrú àwọn òbí rẹ̀, gbogbo ẹnikẹ́ni tí ó wà ní àyíká rẹ̀ sì nífẹ̀ẹ́ rẹ̀, tí wọ́n rò pé kò lè ṣe ohun tí kò tọ́. Kì í ṣe ìyàlẹ́nu pé ọ̀pọ̀ ènìyàn kẹ́dùn fún Olúrómbí nínú ìdààmọ̀ rẹ̀.

“Kí ló dé tí ìwọ kò fi gba ohun tí ọ̀pọ̀ oníṣòwò ń fi fún Iroko – àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn, àgbò, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lòde. O kan rí i pé kí o fi ohun tí ó pọ̀ ju ti ẹnikẹ́ni lọ tí a kò tí ì rí,” wọ́n gbà ọn nímọ̀ràn.

Olúrómbí tẹ̀lé ìmọ̀ràn wọn. Ó bẹ̀rẹ̀ sí mú onírúurú nǹkan lọ sí Iroko, ṣùgbọ́n kò sí ohun tí ó yí padà. Gbẹralẹ kò bọ́ sí i.

“Kí ló dé tí ìwọ kò fi kan mú Olúrónkẹ́ lọ sí Iroko kí o sì rí ohun tí yóò ṣẹlẹ̀?” Jugbo gba aya rẹ̀ nímọ̀ràn láìpẹ́ lẹ́yìn èyí.

Ìyàlẹ́nu wọ Olúrómbí tó bẹ́ẹ̀, ó ju ohun ìgbẹ́ kan tí ó ń nù ni ìdí igi sílẹ̀.

“Mi ò gbà pé mo gbọ́ ọ́n báyìí. Ìwọ gan-an fẹ́ kí a fi ọmọbìnrin wa rúbọ fún Iroko?” ó béèrè pẹ̀lú ẹ̀rù.

“Ta ló sọ̀rọ̀ nípa rúbọ?”

“Kí ni ìwọ túmọ̀ sí nígbà náà?” Olúrómbí béèrè, ìdàrúdàpọ̀ bà á.

“Àwọn ènìyàn ń kọrin káàkiri ìlú pé ìwọ ṣèlérí Olúrónkẹ́ dípò ohun tí àwọn ẹlòmíràn ń ṣèlérí fún Iroko – ìwọ mọ̀, àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn, àgbò lásán. Ẹ̀rù ń bà wọ́n nípa gbogbo nǹkan náà, ẹ̀rú sì ń bà wọ́n fún Olúrónkẹ́. Wọ́n gbàgbọ́ pé Iroko ní àwọn agbára àràmàǹdà, àti pé Olúrónkẹ́ yóò pàdánù ẹ̀mí rẹ̀. Bí àwọn agbára àràmàǹdà wọ̀nyí ṣe ń ṣiṣẹ́, wọn kò mọ̀…

“Nítorí náà?” Olúrómbí dá a ní ìdíwọ́.

“Ní báyìí, ẹ jẹ́ ká lo ohun tí a mọ̀” Jugbo ń bá a nìṣó kíákíá.

“Bí kò ṣe bí tiṣáájú, Iroko wà ní ààfin ilé kan tí àwọn Àlùfáà Iroko ń tọ́jú. A gbé ẹbọ kalẹ̀ síwájú igi náà tàbí ní ọ̀ràn àwọn nǹkan ńlá bíi ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ – a so wọ́n mọ́ àwọn igi inú ààfin. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, a fi gbogbo nǹkan lọ́wọ́ àwọn àlùfáà nígbà tí wọ́n bá wà. Nísinsin yìí, kí ni ó ṣẹlẹ̀ sí gbogbo nǹkan wọ̀nyí?”

“Mi ò mọ̀… Kò sẹ́ni tí ó mọ̀” Olúrómbí dáhùn, ìdàrúdàpọ̀ bà á.

“Mo mọ̀ pé ìwọ kò mọ̀, ìyẹn sì ni kókó ọ̀rọ̀ mi. Ronú nípa rẹ̀,” ó ń bá a nìṣó pẹ̀lú ìdùnnú.

“Ṣé o rò pé a ń pa àwọn ẹranko náà – ìwọ mọ̀, a ń rú wọ́n ní pẹpẹ, bí a ti lè sọ, fún Iroko, àti pé ohun kan náà yóò ṣẹlẹ̀ sí Olúrónkẹ́ bí? Kí ni àwọn ẹbọ tí kì í ṣe ẹranko tàbí ènìyàn?”

“Èmi kò mọ̀. Èmi kò tí ì ronú nípa rẹ̀,” Olúrómbí dáhùn, ó kùnà láti rí ibi tí gbogbo èyí ń lọ.

“Ó dára. Bí a bá sọ pé a ń pa àwọn ẹranko lẹ́yìn tí a fi wọ́n lọ́wọ́ àwọn Àlùfáà Iroko, ṣé o rò pé àwọn àlùfáà náà yóò jẹ́ kí ohun kan náà ṣẹlẹ̀ sí Olúrónkẹ́? Àlùfáà ni wọ́n ẹ̀. Àlùfáà kì í gba ẹ̀mí, wọn kì í sì fẹ́ láti jẹ́ ojúṣe fún pàdánù ẹ̀mí. Ìdí èyí ló fi jẹ́ pé èmi kò gbàgbọ́ pé ohunkóhun yóò ṣẹlẹ̀ sí Olúrónkẹ́ bí a bá mú un lọ sí igi náà gẹ́gẹ́ bí mo ti dámọ̀ràn, kí a sì fi í lọ́wọ́ àwọn Àlùfáà Iroko. Mo dá mi lójú pé wọn yóò sọ fún wa pé kí a mú un padà sílé, kí a má sì ṣàníyàn!” Jugbo ń bá a nìṣó.

“Ó dára, èmi kì yóò gba ìwọ̀nyí rárá. A kò ní mú Olúrónkẹ́ lọ sí igi náà, a kò ní sì fi í lọ́wọ́ àwọn àlùfáà kankan.”

“Olúrónkẹ́ yóò fi rẹ́rìn-ín múlé tí ó bá gbọ́ èyí. Ìwọ, olólùfẹ́ mi, kò lè rí apá apanilẹ́rìn-ín ìmọ̀ràn mi nítorí pé ìwọ pọ̀ nínú igi yìí,” Jugbo wí lọ́kàn.

Bí kò ṣe ìyá rẹ̀, Olúrónkẹ́ jẹ́ onífẹ̀ẹ́ ìwádìí àti ìfẹ́ láti mọ̀ nípa ohun gbogbo tí ó wà ní àyíká rẹ̀. Ó máa ń béèrè lọ́wọ́ ohun gbogbo – nígbà míràn àwọn ohun tí àwọn ẹlòmíràn ń bẹ̀rù láti béèrè kí wọ́n má bàa ṣẹ̀. Ẹ̀yà tí ó yá lẹ́nu ni pé, ànímọ́ Olúrónkẹ́ yìí, pẹ̀lú ìmọ̀tara-ẹni-níkan, ìṣeéṣe àti ẹ̀mí àwàdà rẹ̀ mú kí àwọn ẹlòmíràn nífẹ̀ẹ́ rẹ̀ síwájú sí i. Àwọn ọkùnrin àti obìnrin, àgbà àti ọ̀dọ́ máa ń rí i ní ìgbádùn láti bá a sọ̀rọ̀, adágẹ̀dẹ̀ àti ìtura; ó máa ń mú wọ́n rẹ́rìn-ín pẹ̀lú àwọn ohun tí ó ń sọ. Ó dàbí ẹ̀mí afẹ́fẹ́ tuntun. Lápapọ̀, gbogbo ènìyàn rí i gẹ́gẹ́ bí ẹni pàtàkì, wọ́n sì ń jọ̀wọ́ rẹ̀.

“Kò sí ewu kankan nínú mímú Olúrónkẹ́ lọ sí igi náà, ṣùgbọ́n kò tilẹ̀ nílò láti lọ síbẹ̀. A lè máa bá a nìṣó bí a ti rí,” Jugbo sọ.

Ó gbé ọwọ́ Olúrómbí.

“Ohun tí mo ń gbìyànjú láti sọ fún ọ ni pé, kò sí ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí Olúrónkẹ́, ohunkóhun tí a bá ṣe nípa rẹ̀, olólùfẹ́ mi. Ní ti Gbẹralẹ, yóò bọ́ sí i. O kan gbìyànjú láti lé gbogbo nǹkan náà kúrò lọ́kàn rẹ.”

“Ìbáá ṣe é ṣe fún un!” Olúrónkẹ́, tí àwọn òbí rẹ̀ kò mọ̀ pé ó ti gbọ́ gbogbo ohun tí wọ́n ń sọ, ronú. Ó ti jáde lọ, ó sì padà sílé láìrètí láti gbà ohun kan nínú yàrá rẹ̀, àwọn ògiri sì tẹ́ lọ́…

Olúrónkẹ́ kò mọ̀ nípa ohun tí ń lọ. Ó mọ̀ pé àwọn ènìyàn ń kọrin káàkiri ìlú nípa ìyá rẹ̀, òun àti Iroko – nípa bí ìyá rẹ̀ ṣe ń ṣèlérí òun fún igi náà dípò àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgùntàn tí àwọn ẹlòmíràn ń ṣèlérí. Kódà, àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ kan ti ń béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ ohun tí yóò ṣe nípa ọ̀ràn náà.

“Èmi yóò fi ara mi rúbọ fún Iroko, dájúdájú!” ó ti dáhùn, ó na ọwọ́ rẹ̀ jáde lọ́nà àbájáde láti ṣàpẹẹrẹ bí yóò ṣe ṣe é. Wọ́n ti bá a wí – wọ́n sọ fún un pé kí ó má ṣe ṣe òmùgọ̀ nípa gbogbo nǹkan náà.

“Èyí kì í ṣe ohun àwàdà, Olúrónkẹ́”, ṣùgbọ́n wọn kò lè yẹra fún rẹ́rìn-ín nítorí bí ó ṣe sọ̀rọ̀ àti ọ̀nà tí ó gbà sọ̀rọ̀.

“Àbúrò rẹ lè kú. Ṣé ìwọ kò nífẹ̀ẹ́ rẹ̀, ìwọ kò sì bìkítà nípa rẹ̀?”

“Dájúdájú mo nífẹ̀ẹ́ rẹ̀, ṣùgbọ́n kí ni o retí láti ṣe yàtọ̀ sí fífi ara mi fún Iroko – gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹlòmíràn ṣe ń fi àwọn ẹbọ wọn fún igi náà?”, ó béèrè.

“Ìwọ ò le ṣe bẹ́ẹ̀.”

“Kí o dán wò ó!”

“Ṣé o kò bẹ̀rù pé o lè kú?”

“Èmi kò gbàgbọ́ pé èmi yóò kú.”

Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ wò ó, wọ́n sì wọnú ara wọn. Wọ́n mi orí wọn ní ìyàlẹ́nu.

Olúrónkẹ́ kò retí kí wọn lóye. Kò sí ìdí láti sọ àwọn èrò rẹ̀ nípa Iroko fún wọn. Láìdáa, bí ó ti wù kí ó rí bí ó ṣe ń bá gbogbo àwọn tí ó wà ní àyíká rẹ̀ lọ́wọ́, Olúrónkẹ́ rí i pé bàbá rẹ̀ nìkan ni ó lè bá sọ̀rọ̀ nípa àwọn nǹkan lóòótọ́, tí yóò sì lóye yékéyéké – àwọn nǹkan tí ó kà sí pàtàkì púpọ̀. Ó rí i pé kò le bá àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sọ̀rọ̀ nípa àwọn nǹkan wọ̀nyí, ó sì ń yánhànhàn láti bá ẹnì kan tí ó tó ọjọ́ orí rẹ̀ pàdé tí ó lè pín àwọn èrò inú rẹ̀ jinlẹ̀ pẹ̀lú.

Ó ní àwọn èrò rẹ̀ nípa igi náà láti ìgbà ọmọdé, nígbà tí ìyá rẹ̀ máa ń mú un lọ sí ọjà láti ṣèrànwọ́ fún un lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, èyí tí inú rẹ̀ máa ń dùn sí. Wọn yóò dúró lẹ́bàá igi náà lójú ọ̀nà, ìrírí náà sì máa ń kún inú rẹ̀ fún ìyàlẹ́nu. Ó máa ń béèrè onírúurú ìbéèrè:

“Kí ló dé tí ìwọ àti àwọn ọ̀rẹ́ rẹ máa ń bá Iroko sọ̀rọ̀ nígbà gbogbo, ìyá – ẹ ń bẹ̀bẹ̀ fún un láti ràn yín lọ́wọ́? Igi lásán ni! Ṣé o rò pé ó lè gbọ́ yín, ká má ṣe ràn yín lọ́wọ́?”

“Kí ni o fẹ́ kí igi náà ṣe pẹ̀lú gbogbo àwọn ewúrẹ́, ọ̀dọ́ àgùntàn, àgbò, àgùntàn wọ̀nyí?”

Ṣùgbọ́n ìyá rẹ̀ kò ní nǹkan kan láti sọ lórí ọ̀ràn náà àyàfi ohun tí àwọn ẹlòmíràn tí wọ́n gbàgbọ́ nínú Iroko ti ń sọ fún ọ̀pọ̀ ọdún.

“Àṣà yìí ti ń lọ lọ́pọ̀ ọdún, Olúrónkẹ́. A ti fi í hàn wá…”

Ó dára pé bàbá Olúrónkẹ́ pín àwọn èrò rẹ̀ nípa igi náà, nítorí náà ó ti lè jíròrò wọn pẹ̀lú rẹ̀.

“Bóyá ní ọjọ́ kan àwa yóò le fi hàn àwọn ènìyàn pé wọ́n ṣàṣìrò nípa Iroko, bàbá,” ó ti wí.

Lẹ́yìn tí ó gbọ́ ìbánisọ̀rọ̀ àwọn òbí rẹ̀ nípa Iroko lọ́jọ́ yẹn, Olúrónkẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí ṣàgbéyẹ̀wò ohun tí yóò ṣe. Ó mọ̀ pé ìyá rẹ̀ yóò tako líle sí kíkọ̀ láti lọ sí igi náà àti fífi ara rẹ̀ lọ́wọ́ àwọn Àlùfáà Iroko, àti pé bàbá r�̀ kò ní fẹ́ kí ó lòdì sí ìfẹ́ ìyá rẹ̀. Ṣùgbọ́n ó ní láti ṣe nǹkan kan.

“Mo ní láti gbé ọ̀ràn náà sí ọwọ́ ara mi. Mo dá mi lójú pé àwọn Àlùfáà Iroko kì yóò ṣe mi lọ́nà kan. Mi ò lè wá parí lọ́nà ìyanu, dájúdájú mi ò gbàgbọ́ pé èmi yóò kú!”

Olúrónkẹ́ jẹ́ onífẹ̀ẹ́ ààbọ̀ àti ìrònú, ó sì nífẹ̀ẹ́ ìdílé rẹ̀ gan-an. Inú rẹ̀ bà jẹ́ fún ìdààmọ̀ ìyá rẹ̀. Nígbà tí ó kọ́kọ́ gbọ́ nípa ìrírí ìbànújẹ́ ìyá rẹ̀ lọ́jọ́ tí gbogbo ọ̀ràn ìlérí òun (Olúrónkẹ́) fún Iroko bẹ̀rẹ̀, ó fura pé ìbáá jẹ́ ó wà níbẹ̀ láti yára tú ẹ̀rù rẹ̀ kúrò. Ó lè fojú inú rí ara rẹ̀ ń wí ohun bí èyí “Ìyá mi ò ṣèlérí mi fún ọ Iroko” tàbí “A kò ṣèlérí mi fún ọ, Iroko, nítorí náà jọ̀wọ́ fojú rírú ohun tí ìyá mi ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ” láti tú ọ̀ràn náà ká. “Jọ̀wọ́… jọ̀wọ́ má ṣe rò pé ó ti ṣe bẹ́ẹ̀…”

Ní ìparí, Olúrónkẹ́ pinnu láti ṣàkíyèsí lọ́nà ìkọ̀kọ̀ ohun tí ń lọ nínú ààfin níbi tí a ti gbé Iroko – ohun tí àwọn Àlùfáà Iroko ń ṣe kí ó tó ṣe ìgbésẹ̀ síwájú.

“Ìbáá ṣe é ṣe kí ẹnì kan wà tí èmi lè bá jíròrò ètò mi pẹ̀lú – ẹni tí ó lóye, níwọ̀n bí mi ò lè sọ fún bàbá pé èmi ń gbìmọ̀ láti gbé ọ̀ràn náà sí ọwọ́ ara mi,” ó sọ fún ara rẹ̀.

Fún ọjọ́ méjì tó tẹ̀lé, Olúrónkẹ́ lọ sí àdúgbò Iroko, ó sì farapamọ́ lẹ́yìn àwọn igbó àti igi, ó yàn àkókò ọjọ́ kan tí ó ní ìrètí láti rí àwọn ìgbòkègbodò mìíràn yàtọ̀ sí àwọn oníṣòwò tí ń dé, tí wọn ń kúnlẹ̀ síwájú igi náà, tí wọn ń bẹ̀bẹ̀ fún ojú rere, tí wọn ń mú ẹbọ wá. Ó ṣàkíyèsí pé kò sí ìró inú ààfin tí ẹranko ń pa. Ó gbọ́ àwọn Àlùfáà Iroko ń gbàdúrà láti inú yàrá kan nínú ilé ní ìgbà ọ̀sán.

Láì mọ̀ fún Olúrónkẹ́, ọ̀dọ́kùnrin kan ti ṣàkíyèsí rẹ̀ ní àwọn ìgbà méjèèjì tí ó wà níbẹ̀.

“Kí ni o ń ṣe níbí? Mo mọ̀ pé ìwọ kì í ṣe ọ̀kan lára àwọn tí ń bẹ Iroko lọ́rọ̀ – tí ń wá síbí pẹ̀lú ẹ̀bùn. Ìdí mìíràn gbọdọ̀ wà tí ìwọ fi wá síbí. Kí ni orúkọ rẹ?” ọ̀dọ́kùnrin náà sún mọ́ Olúrónkẹ́, ó sì béèrè lọ́wọ́ rẹ̀.

“Olúrónkẹ́ ni mi, ọmọ Olúrómbí,” Olúrónkẹ́ dáhùn, ó ń kàyéfì ta ni.

“Nítorí náà, ìwọ ni Olúrónkẹ́. Mo ti gbọ́ nípa rẹ. O ti fa ariwo ńlá ní ìlú. Gbogbo ènìyàn ń bẹ̀rù fún ọ – wọ́n ń ṣàníyàn nípa ààbò rẹ,” ó ń bá a nìṣó.

“Ó dára, ẹ̀rù kò bà mí. Èmi yóò kan fi ara mi fún igi náà – ìwọ mọ̀, èmi yóò fi ara mi lọ́wọ́ àwọn Àlùfáà Iroko,” Olúrónkẹ́ sọ pẹ̀lú ìdarí abájáde.

Ọ̀dọ́kùnrin náà wú nípa ìta-gbá-tá-gbá Olúrónkẹ́ àti akíkanjú rẹ̀ – àìbẹ̀rù rẹ̀ fún igi náà jẹ́ ìtura ní ìgbà tí ó bá àwọn ènìyàn tí ó ti rí tí ó sì ti gbọ́ wọ́n ń bá a sọ̀rọ̀, tí wọ́n ń bẹ̀bẹ̀, tí wọ́n ń ṣèlérí onírúurú nǹkan.

“Mo wà nínú oríire. Ìwọ lè fi ara rẹ sílẹ̀ fún mi!” ó dáhùn pẹ̀lú ìfẹ́yàwọ̀n, ojú rẹ̀ ń ràn.

“Kí!”

“Sẹgirere ni mi, ọmọ ọ̀kan lára àwọn Àlúfáà Iroko, nítorí náà èyí jẹ́ kí èmi ṣe yẹ,” ó yára tẹ̀síwájú nígbà tí ó bá rí ìyàlẹ́nu àti ìgbádùn ní ojú rẹ̀.

Olúrónkẹ́ ti ní àwọn ọmọkùnrin tí wọ́n fi ìfẹ́ hàn sí i – tí wọ́n ń fẹ̀yàwọ̀n pẹ̀lú rẹ̀ ṣùgbọ́n kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó fa ifẹ̀ rẹ̀ mú; kò tí ì yàn ẹnikẹ́ni nínú wọn. Ṣùgbọ́n nísinsin yìí, ó rí ara rẹ̀ ń dáhùn.

“Mo ń wá síbí láti ṣèrànwọ́ fún bàbá mi – pẹ̀lú iṣẹ́ nínú ààfin nìkan,” ó bẹ̀rẹ̀. “Èmi kì í ṣe apá kan ohun tí ń lọ níbí,” ó yára tẹ̀síwájú.

“Ìwọ kò gbàgbọ́ nínú àwọn agbára àràmàǹdà igi náà nígbà náà?”

“Rárá rárá. Láti ìgbà ọmọdé, mi ò tí ì lè lóye ohun tí ń lọ níbí. Mo ti béèrè lọ́wọ́ ara mi lẹ́ẹ̀kan sí i léraléra kí ló dé tí ọ̀pọ̀ ènìyàn fi ń so igi náà pàtàkì tó – bí ìgbésí ayé wọn ṣe ń yí i ká, pàápàá àwọn oníṣòwò, àti kí ló dé tí wọn fi ń gbé gbogbo àwọn ẹranko wọ̀nyí wá síbí!” ó jẹ́wọ́.

Olúrónkẹ́ rí ara rẹ̀ ń sọ̀rọ̀ nípa ara rẹ̀ fún ọ̀dọ́kùnrin yìí – nípa bí ó ṣe ń béèrè lọ́wọ́ ohun gbogbo, bí bàbá rẹ̀ nìkan ṣe jẹ́ ẹni tí ó le bá sọ̀rọ̀ lóòótọ́. Ó ní ìmọ̀lára ìbátan pẹ̀lú rẹ̀, ẹni tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ pàdé.

Olúrónkẹ́ dàbí ẹ̀mí afẹ́fẹ́ tuntun fún Sẹgirere. Ó ń ṣe, ó ní ìmọ̀tara-ẹni-níkan, ó sì ń ṣe àwàdà pẹ̀lú ẹ̀mí àwàdà tí ó dàbí tirẹ̀; kò dàbí àwọn ọmọbìnrin mìíràn tí ó mọ̀.

Wọ́n jíròrò nípa Iroko àti àwọn nǹkan mìíràn – wọ́n wà ní ìrọ̀rùn pátápátá pẹ̀lú ara wọn, wọ́n ń fi àwọn ìwọ̀n ìjápọ́ tí àwọn ènìyàn wọn lọ láti ṣàṣeyọrí nǹkan ṣe ẹlẹ́yà.

“Kí ni o rò pé ń lọ níbí?” Olúrónkẹ́ béèrè lọ́wọ́ Sẹgirere.

“Mo ti rí àwọn Àlùfáà Iroko, tí bàbá mi pẹ̀lú, ń kúrò nínú ààfin pẹ̀lú àwọn ẹbọ kan,” Sẹgirere fi yé e.

“Kí ni o rò pé ó ṣẹlẹ̀ sí àwọn ẹranko?”

“Mi ò mọ̀. Gbogbo ohun tí mo mọ̀ ni pé a kò pa àwọn ẹranko náà – ìwọ mọ̀, a kò rú wọn ní pẹpẹ bí ẹbọ fún Iroko. Kò sí irú nǹkan bẹ́ẹ̀ tí ń lọ níbí. Mi ò mọ ibi tí a ti gbé àwọn ẹranko àti àwọn ẹbọ mìíràn lọ, ṣùgbọ́n èmi kò gbàgbọ́ pé a pa àwọn ẹranko náà. Mo tún mọ̀ pé àwọn àlùfáà ń gbàdúrà nínú ilé ní ọ̀pọ̀ ìgbà.

“Ṣé o mọ̀” ó ń bá a nìṣó, “Èmi yóò lọ bá bàbá mi sọ̀rọ̀ nípa rẹ. Mo dá mi lójú pé kì yóò fi ohun tí wọn ń ṣe pẹ̀lú àwọn ẹbọ náà sọ fún mi, ṣùgbọ́n yóò ṣèrànwọ́ fún wa lọ́nà tí ó bá ti lè ṣe.”

“Padà wá ní ọ̀la,” ó ń bá a nìṣó, ó sọ àkókò kan tí Olúrónkẹ́ fọwọ́ sí, wọ́n sì yà ara wọn lọ, àwọn méjèèjì ń yánhànhàn fún ọjọ́ kejì.

Nígbà tí Sẹgirere dàgbà ọ̀ràn náà ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ yẹn, bàbá rẹ̀, Àlùfáà Iroko, sọ ní ìtura:

“Ó tó láti mọ̀ pé a kò tí ì rí ẹnikẹ́ni tí ó mú ẹ̀dá ènìyàn wá síbí gẹ́gẹ́ bí ẹbọ fún Iroko, àti pé kò sí ọ̀nà tí àwa yóò gbà ṣe ẹ̀dá ènìyàn lọ́nà kan.”

“Mo mọ̀ ọ́n,” Sẹgirere ronú.

“Ó lè wá síbí bí ó bá fẹ́, kí ó sì fi ara rẹ̀ lọ́wọ́ wa, ṣùgbọ́n mo lè sọ fún ọ ní báyìí pé àwa yóò kan sọ fún un pé kí ó lọ sílé,” bàbá Sẹgirere sọ.

Lọ́jọ́ kejì, Sẹgirere sọ ohun tí bàbá rẹ̀ sọ fún un fún Olúrónkẹ́, Olúrónkẹ́ sì dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀.

“Èyí jẹ́ ohun tí mo fẹ́rẹ̀ẹ́ sọ fún ìyá rẹ,” bàbá Olúrónkẹ́ kígbe nígbà tí ọmọbìnrin rẹ̀ jẹ́wọ́ gbogbo ohun tí ń lọ ní ìbámu pẹ̀lú Iroko.

“Ìyẹn sì ni òpin rẹ̀ nígbà náà. Ìwọ kò ṣe nǹkan kan, mo sì dá mi lójú pé kò sí ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí ọ, Gbẹralẹ yóò sì bọ́ sí i,” Jugbo gba ọmọbìnrin rẹ̀ nímọ̀ràn.

“Ṣé mi ò sọ fún ọ pé bí a kò bá ṣe nǹkan kan nípa Iroko, Gbẹralẹ kì yóò bọ́ sí i?” Olúrómbí ronú fún ọkọ rẹ̀ ní ọjọ́ kejì, nígbà tí Gbẹralẹ ṣì kò tí ì yá.

“Má ṣe ṣàníyàn. Gbẹralẹ yóò dára, Olúrómbí,” Jugbo ń sọ fún aya rẹ̀. Lọ́jọ́ kan náà, Sẹgirere sọ fún bàbá rẹ̀ lọ́kàn:

“Àbúrò Olúrónkẹ́ ṣì ń ṣàìsàn, bàbá. Olúrónkẹ́ sọ fún mi lónìí. Ó tún sọ fún mi pé ìyá rẹ̀ ṣì ń sọ gbogbo nǹkan fún Iroko. Ṣé o gbàgbọ́ nínú Iroko bàbá?”

“Kì í ṣe ìbéèrè bóyá èmi gbàgbọ́ nínú igi náà tàbí rárá. Mi ò lè nípa lórí ìgbàgbọ́ àwọn ènìyàn bẹ́ẹ̀. Àlùfáà ni mí lákọ̀ọ́kọ́, iṣẹ́ mi sì ni láti gbàdúrà fún àwọn ẹlòmíràn láìka ohun tí wọ́n gbàgbọ́ sí. Ohun tí jíjẹ́ Àlùfáà Iroko túmọ̀ sí ni pé, ẹnì kan ní láti gbé ìgbésẹ̀ ìwòsàn. Àwa ò mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà àtijọ́, ṣùgbọ́n kò bọ́gbọ́n mu láti fi àwọn ẹranko sílẹ̀ níwájú igi náà. Nítorí náà, èyí ló dé tí a fi dá sílẹ̀ – àwa ṣètò pẹ̀lú èrò láti gbé igi náà sí ààfin ilé kan, láti tọ́jú rẹ̀, àti gbogbo àwọn ẹbọ tí a mú wá.”

“Ṣùgbọ́n kí ni àwọn ẹbọ náà, bàbá. Kí ni ó ṣẹlẹ̀ sí wọn ní tòótọ́?”

“A ń gbàdúrà fún àwọn ènìyàn tí wọ́n mú ẹbọ wá síbí, ohun tí a ṣe pẹ̀lú àwọn ẹbọ náà ni a ń pa mọ́ fìtílà. Ó dára bẹ́ẹ̀.” ó tẹ̀síwájú.

“Kí ni o dámọ̀ràn pé Olúrómbí yẹ kí ó ṣe, bàbá?”

“Èmi yóò gbàdúrà fún Olúrómbí àti ìdílé rẹ̀, èmi yóò sì tọrìtọ̀nà fún ìtọ́sọ́nà nípa ohun tí ó lè ṣe.”

“Kí ló dé tí ìwọ kò fi fi ohun kan tí owó kò lè rà fún Iroko?” bàbá Sẹgirere dámọ̀ràn fún Olúrómbí, ẹni tí ó ti rán ọmọ rẹ̀ láti pè wá sí ilé wọn ní ọjọ́ kejì.

“Owó kò lè ra ọmọ tí o gbàgbọ́ pé Iroko ló fún ọ nípa ìdásí rẹ̀. Bóyá o lè ṣe nǹkan kan fún igi náà – ohun kan pàtàkì, ohun kan tí ó nílò àkókò púpọ̀, ìsapá àti ìmọ̀ ọnà – láti fi ìmoore rẹ hàn,” ó tẹ̀síwájú. Lójijì, òtò kan ṣe é, ó yára tẹ̀síwájú:

“Ọkọ rẹ jẹ́ agbẹ́-ọ̀dà-igi, ó sì dára nípa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí mo ti gbọ́. Kí ló dé tí kò fi gbẹ́ ọmọlángidi ńlá kan ní àwòrán Olúrónkẹ́. Ìwọ lè mú un ṣọṣọ bí o ti ṣe máa ń mú ènìyàn lọ́ṣọ̀. Lẹ́yìn náà, ẹ lè mú ọmọlángidi náà lọ sí Iroko.”

“Èmi yóò kan bẹ Iroko láti gba ọmọlángidi tí ọkọ mi, ẹni tí ó jẹ́ agbẹ́-ọ̀dà-igi tí ó dára jù lọ níhí àti lébèrè, ti fi ìsapá ńlá gbẹ́ fún un, ní ìmoore fún ohun tí ó ṣe fún wa…” Olúrómbí fi ìdùnnú kó wọ́n.

“Bẹ́ẹ̀ ni gédégédé!” Àlùfáà Iroko náà dáhùn.

Olúrómbí dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀, ó sì lọ sílé pẹ̀lú ayọ̀ púpọ̀ sí i bí ó ti rí láti ìgbà àìsàn ọmọ rẹ̀, ó sì sọ ìmọ̀ràn Àlùfáà Iroko fún ọkọ rẹ̀. Jugbo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́. Láàárín ọjọ́ bí i méjì, ó ti gbẹ́ ọmọlángidi ńlá kan – tí ó jọ Olúrónkẹ́ bí ẹ̀dá ìbẹ̀jì. Olúrómbí ní ìmọ́lẹ̀ ní ojú lójijì tí ó bá ri ọmọlángidi náà. Inú rẹ̀ dùn, ó sì ń ṣafẹ́ri.

“Òṣó ni ọ́. Èyí jẹ́ ohun tí ó lóye!” ó sọ, ó dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀.

Nígbà tí wọ́n mú ọmọlángidi náà ṣọṣọ, ó dàbí ẹni tí ó wà láààyè tó bẹ́ẹ̀, ẹnikẹ́ni tí ó bá rí i yóò ṣe àṣìṣe pé ènìyàn ni. Olúrómbí mú ọmọlángidi náà lọ sí Iroko ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ kan náà. Nígbà tí ó dé ibẹ̀, ó kúnlẹ̀ síwájú igi náà, ó ń sọ̀rọ̀, ó ń sunkún:

“Iroko, mo ti mú ọmọbìnrin mi, Olúrónkẹ́, wá fún ọ – kì í ṣe nínú ẹran-ara, ṣùgbọ́n ọmọlángidi yìí tí ọkọ mi ti fi ọpọlọpọ̀ àkókò, ìtọ́jú àti àfiyèsí ṣe fún ọ, láti ṣe ìdùnnú ọkàn rẹ. Mi ò ṣètọ́ sí ṣíṣèlérí Olúrónkẹ́ fúnrarẹ̀ nígbà tí mo wá sí ọ̀dọ̀ rẹ̀ tẹ́lẹ̀. Mo ń rawọ̀ fún ọ nìkan láti ràn mí lọ́wọ́ láti bímọ, àti láti jẹ́ kí ó mọ̀ pé kò sí ìlérí kankan tí èmi lè ṣe tí yóò fi ìmoore hàn fún ọ. Jọ̀wọ́ gbìyànjú láti lóye. Mi ò fẹ́ ṣẹ̀ ọ́. Jọ̀wọ́ ràn mí lọ́wọ́. Má ṣe jẹ́ kí Gbẹralẹ kú…”

Nígbà tí Olúrómbí pari ọ̀rọ̀ sísọ, tí ó sì fẹ́ lọ sílé, afẹ́fẹ́ fọn nínú igi náà gẹ́gẹ́ bí ti àkókò kejì. Inú Olúrómbí dùn nítorí ó gba èyí gẹ́gẹ́ bí àmì láti ọ̀dọ̀ Iroko pé a ti gba ìgbésẹ̀ rẹ̀.

“Iroko ti gba ìfẹ́ mi. Gbẹralẹ yóò bọ́ sí i. Mo dá mi lójú!” Olúrómbí sọ fún ara rẹ̀ pẹ̀lú ayọ̀, ó yára lọ sílé láti sọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ fún ọkọ rẹ̀.

Ní ọjọ́ bí i méjì lẹ́yìn náà, Gbẹralẹ bẹ̀rẹ̀ sí bọ́ sí i, gbogbo ìdílé sì yọ̀ lọ́pọ̀lọpọ̀ sí èyí.

“Ṣé mi ò sọ fún ọ pé Gbẹralẹ yóò dára?” Jugbo béèrè lọ́wọ́ Olúrómbí.

Olúrómbí kò dáhùn. Ẹ̀rín kàn yọ lẹ́nu rẹ̀. Ó rẹ́rìn-ín nítorí ó ṣì ń sọ ohun gbogbo fún Iroko. Bí ó ti wù kí ó rí, ó pinnu ní àkókò yẹn pé òun kì yóò sún mọ́ igi náà mọ́!

Inú Sẹgirere dùn láti gbọ́ ti ìmúláradà àbúrò Olúrónkẹ́. Ní ti ara wọn, òun àti Olúrónkẹ́ kò sọ ìmúláradà náà fún ìdásí Iroko. Inú wọn dùn bí ó ti wù kí ó rí pé igi náà ti kó ipa nínú ìṣọ̀kan wọn, láìnídìí kí wọn dúró síwájú rẹ̀, tọrọ ojú rere, tàbí ṣèlérí – àwọn ènìyàn méjì tí ó jọra gan-an, tí wọn lè pín àwọn èrò inú wọn jinlẹ̀ fún ara wọn, tí ó sì hàn gbangba pé a ṣe wọn fún ara wọn!