Ojeje Traders Yoruba

Ní àkókò pípẹ́ ọjọ́ kan, ní Akete, ìlú kan tí ó jìnnà sí ìyókù, aráàlú kan tí a ń pè ní Kerejigbo, tí ó jẹ oníṣòwò olókìkí, ń gbé níbẹ̀. Ó ní aya méjì: Rongbe àti Sarera. Rongbe, aya àkọ́kọ́, kò bímọ. Ṣùgbọ́n Sarera ní ọmọbìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Mobarewa. Láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, Rongbe ti kórìíra Sarera.

“Ìwọ ni ‘iyawo’ mi, bí ó ti wù kí ó rí. Mo mọ̀ pé o mọ ohun tí èyí túmọ̀ sí, máṣe gbàgbé rẹ̀,” ni Rongbe sọ fún Sarera nígbà tí ó kọ́kọ́ rí i, ó sì máa ń ránnilétí rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Sarera mọ ohun tí èyí túmọ̀ sí gan-an.

Kì í ṣe ohun àjèjì fún àwọn ọkùnrin ilẹ̀ náà láti ní aya méjì – ‘iyaale’ (aya àkọ́kọ́) àti ‘iyawo’ (aya ẹlẹ́ẹ̀kejì) – àti láti fi ‘iyawo’ sí abẹ́ àṣẹ ‘iyaale’. Ọ̀rọ̀ ‘iyaale’ ni ó di ofin, débi pé a lè lé ‘iyawo’ lọ bí ó bá ‘bínú’ ‘iyaale’ rẹ̀ jù. Ó ṣeé ṣe kí àṣà yìí jẹ́ ẹ̀bùn àlàáfíà látọ̀dọ̀ ọkọ fún mímú obìnrin míràn wá sí ilé ìgbéyàwó.

Láìṣiyèméjì, àwọn ọkùnrin àti obìnrin kan wà tí kò fọwọ́ sí àṣà yìí, ṣùgbọ́n Rongbe fọwọ́ sí i gan-an. Kò yani lẹ́nu pé ó lo ‘ipò’ rẹ̀ lọ́nà tí ó tó. Ó fi ọ̀pọ̀ iṣẹ́ ilé sílẹ̀ fún Sarera, ó máa ń bá a jà, ó máa ń ṣe àdáyébá fún un, ó máa ń pàró tí ó sì máa ń sọ Sarera di ẹni burúkú ní ojú ọkọ wọn, Kerejigbo.

Rongbe ṣe gbogbo ohun tí ó bá lè ṣe láti mú kí ìgbé ayé ṣòro fún Sarera àti Mobarewa, ní ìrètí pé Sarera yóò lọ pẹ̀lú ọmọ rẹ̀. Ó mọ̀ pé kò lè sọ fún Kerejigbo láti lé Sarera lọ nítorí òun kò fọwọ́ sí àṣà náà. Yàtọ̀ síyẹn, òun kò ní fẹ́ ṣe ìyapa pẹ̀lú ọmọ rẹ̀ kan ṣoṣo… “Àyàfi bí ohun kan bá ṣẹlẹ̀ sí ọmọ náà…!” ni Rongbe ronú.

“Dúró kí o rí i. Lọ́jọ́ kan, èmi yóò mú Kerejigbo padà sí ọ̀dọ̀ mi nìkan, àti gbogbo ohun tí ó ní. Kò sí obìnrin tí yóò gba ohun tí ẹ̀tọ́ mi lọ lọ́wọ́ mi,” ni Rongbe máa ń ṣèlérí fún ara rẹ̀ nígbà gbogbo, ó sì dàbí ẹni pé kò sí ohun tí kò lè ṣe láti ṣàṣeparí ète yìí. Ṣùgbọ́n ó pa ìmọ̀lára rẹ̀ mọ́ ara rẹ̀ kí ẹnikẹ́ni má bàa mọ ohun tí ó lè ṣe.

“Ọ̀nà kan gbọ́dọ̀ wà… Bí ó tilẹ̀ gba àkókò tó,” ni Rongbe ń sọ fún ara rẹ̀.

Kò sí ẹnì kankan tí ó fẹ́ràn Rongbe nítòsí. Obìnrin oníjà, olórin búburú, arìndìn, àti aláìdùn ni – onílù-ọ̀rọ̀ àti adarí-ìjà, tí ó máa ń lo àkókò rẹ̀ ní sísọ òfófó àti gbígbá ara wọn jà, nítorí ó lẹ́mìí jù láti ṣe ohun mìíràn.

Sarera ní ìhà keji, jẹ́ obìnrin tí ó dára gan-an, gbogbo ènìyàn sì nífẹ̀ẹ́ rẹ̀. Onínúure, onínúrere, olólùfẹ́, àti onífẹ̀ẹ́ni tí ó ń hùwà pẹ̀lú gbogbo àwọn tí ó wà ní àyíká rẹ̀. Ó nífẹ̀ẹ́ ọmọ rẹ̀ Mobarewa gan-an, ju ẹ̀mí ara rẹ̀ lọ, ó sì ń dáàbò bò ó, nítorí ó mọ bí aya keji ṣe rí wọn.

Ipò Kerejigbo àti aya rẹ̀ méjì – Rongbe àti Sarera – tí wọ́n jẹ́ òdì kejì nínú ìwà, ni a máa ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ lọ́pọ̀ ní àdúgbò. Lọ́jọ́ kan, obìnrin méjì tí wọ́n jẹ́ aládùúgbò tí wọn kò jìnnà sí ilé Kerejigbo, ń sọ̀rọ̀ lórí ọ̀rọ̀ náà lọ́nà gígùn. Wọ́n ti gbọ́ ìjà kan láìpẹ́ láàárín Rongbe àti Sarera, inú wọn sì dùn pé àwọn kò sí ipò tí ó jọ ti awọn obìnrin yẹn – pín ọkọ wọn pẹ̀lú obìnrin míràn.

“Mo ṣe kàyéfí bí Sarera ṣe ń fara da gbígbé ilé kan pẹ̀lú Rongbe. Àjẹ́ ni yẹn. Àìdánilórúkọ ni wọ́n fi ń jà,” ni ọ̀kan wọn sọ.

“Béẹ̀ ni, a ń reti irú èyí nígbà tí obìnrin méjì bá fẹ́ ọkùnrin kan, tí wọ́n sì ń gbé ilé kan náà. Ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọ̀ràn oríire pẹ̀lú àwọn ‘iyaale’ wọ̀nyí. Rongbe wulẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó burú jù. Káàánú, nítorí Sarera dára gan-an, Mobarewa sì jẹ́ ọmọ tí ó lóye, adákẹ́rẹ́, onígbọràn, tí ó sì ní ìfẹ́ púpọ̀ sí ìyá rẹ̀,” èkejì dáhùn.

“Kò sí ohun tí Sarera lè ṣe, àyàfi kí ó lọ pẹ̀lú ọmọ rẹ̀. Rongbe jẹ́ ohun ìkà, Sarera sì ní láti ṣọ́ ọmọ yẹn dáadáa,” ó ń bá a lọ pẹ̀lú ojú àníyàn.

“Èéṣe tí o fi sọ bẹ́ẹ̀…?” obìnrin kejì bẹ̀rẹ̀, ó sì ṣe ṣẹ́lẹ̀ bí ó ti ń wo ojú aládùúgbò rẹ̀. “Ṣé o rò pé yóò…?” Ó dákẹ́ bí èrò bá a lẹ́nu, ó sì mi orí rẹ̀ ní ìyàlẹ́nu.

“Gbọ́ ọ̀rọ̀ mi, Rongbe fẹ́ ṣe ọmọ yẹn lésè. Gbogbo ìgbà ni ó máa ń ṣe àdáyébá rẹ̀, ó sì ń ṣe àfikálẹ̀ rẹ̀. Mobarewa jẹ́ ọmọ tí ó ní làákàyè, wíwúri, ó sì ní ìmọ̀ ju ọjọ́ rẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n Rongbe ń ṣe ìtẹ́lọ́rùn rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Ó nífẹ̀ẹ́ orin kíkọ, ó sì ní ohùn dídùn-má-gbọ́.” Ó dún mọ́lẹ̀:

“Láìpẹ́, ẹnì kan sọ fún mi pé Rongbe halẹ̀ mọ́ Mobarewa pé òun yóò kọ́ ọ lẹ́kọ̀ọ́ nítorí pé ó fi orin rẹ̀ jí i.”

“Èéṣe tí wọn kò fi kìlọ̀ fún Sarera?” obìnrin kejì dámọ̀ràn. “Bí ó bá ṣẹlẹ̀ sí Mobarewa… ó jọ pé ká sọ fún un.”

“Rongbe ní bẹ́ẹ̀, yóò sẹ́ gbogbo rẹ̀, yóò sì gbìyànjú láti yí ẹni tí ó sọ fún mi padà lòdì sí wa.”

Wọ́n dákẹ́ jẹ́ẹ́, ṣùgbọ́n àníyàn wọn kò kúrò lọ́kàn wọn nípa Mobarewa. Wọ́n ń ronú bí Kerejigbo, ọkọ ilé, ṣe lè tọ́jú ilé rẹ̀ dáadáa.

“Bóyá bí ó bá ń gbé ilé diẹ̀ sí i, yóò lè ṣe bẹ́ẹ̀.”

Ọ̀pọ̀ ìgbà ni a máa ń gbé ọjà lọ sí Ojeje, èyí tí ó jẹ́ ọjà ńlá tí ó gbajúmọ̀ fún ọjà tí kò sí níbòmíràn. Kerejigbo jẹ́ oníṣòwò olókìkí, ó ń ṣe ìrìn-àjò lọ sí Ojeje lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.

Àṣà ni fún aya oníṣòwò Ojeje láti bá ọkọ rẹ̀ lọ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, nígbà tí ọjà pọ̀ tí kò lè gbé gbogbo rẹ̀ fúnra rẹ̀. Kerejigbo ní aya méjì nítorí èyí: ọ̀kan láti bá a lọ sí Ojeje, èkejì láti máa tọ́jú àwọn ọmọ nílé. Ọjọ́ kan ó yẹ kí Rongbe bá a lọ, ṣùgbọ́n ó kọ, ó sì ní kí Sarera lọ. Sarera lọ lọ́wọ́ra, ó sì ṣiṣẹ́ takuntakun. Lẹ́yìn ìgbà tí Sarera bí Mobarewa, Kerejigbo ti di ọlọ́rọ̀ débi pé kò nílò kí aya rẹ̀ lọ mọ́, ṣùgbọ́n àṣà náà wà.

Kerejigbo ṣàníyàn nípa ipò ilé rẹ̀. Ó mọ̀ pé Rongbe kórìíra Sarera, ṣùgbọ́n kò mọ ohun tí Rongbe lè ṣe. Ó jẹ́ ọkùnrin olólùfẹ́ àlàáfíà, ó ń ronú bí yóò ṣe yanjú aáwọn náà.

Lẹ́yìn ìrònú pípẹ́, ó pinnu láti fún aya rẹ̀ méjèèjì lówó láti fi ṣe òwò. “Kí wọ́n ṣe nkan pẹ̀lú ara wọn, kí wọn má bàa jà lẹ́nu ọjọ́ gbogbo.” Ó fún Rongbe (iyaale) lówó púpọ̀ ju Sarera lọ, láti “tú ọkàn rẹ̀ sí ‘iyawo’ rẹ̀.” Rongbe ní inú dídùn lórí owó náà, ṣùgbọ́n kì í ṣe nítorí òwò; ó fẹ́ ra aṣọ àti ohun ọṣọ fún ara rẹ̀. Sarera ní inú dídùn, ó bẹ̀rẹ̀ òwò pẹ̀lú ọgbọ́n, ó sì yára di olókìkí ní híhun aṣọ “asọ-òkè” tí ó lẹwà.

Sarera di olókìkí fún aṣọ rẹ̀ tí ó ní àwọn àpẹẹrẹ àrà ọ̀tọ̀. Rongbe bẹ̀rẹ̀ sí ní owó rẹ̀ lọ́nà asán, owó rẹ̀ sì dín kù. Ìlara rẹ̀ sí Sarera pọ̀ sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó pa á mọ́.

Lọ́jọ́ kan oníṣòwò olókìkí láti Ojeje wá láti rí Sarera. Ó yìn aṣọ rẹ̀ lọ́pọ̀, ó sì sọ pé kí ó di oníṣòwò Ojeje. Ọkàn Sarera balẹ̀ fún ìyìn náà, ṣùgbọ́n ó ronú nípa Mobarewa. “Kò ṣe é ṣe, èmi kò ní í fi Mobarewa sílẹ̀ pẹ̀lú Rongbe.” Kerejigbo sọ pé kò ní ṣẹlẹ̀, “Rongbe kò ní gbójú lé e láti ṣe ọmọ yẹn lésè, ẹ̀wọ̀ ni fún wọn.”

Sarera kò fẹ́ gbàgbọ́, ṣùgbọ́n ó kẹ́yìn gbà láti lọ sí Ojeje lẹ́ẹ̀kan, nígbà tí Kerejigbo bá wà nílé.

Nígbà tí Mobarewa gbọ́ pé ìyá rẹ̀ máa rìnrìn àjò lọ sí Ojeje, ó bẹ̀bẹ̀: “Jọ̀ọ́ má lọ, tàbí kí n bá ọ lọ. Má fi mí sílẹ̀ pẹ̀lú obìnrin yẹn.” Sarera dá a lóhùn pé kò lè mú un lọ, nítorí kì í ṣe deédé fún ọmọ láti bá wọn lọ. Ó sọ pé àwọn aládùúgbò á wá wo Mobarewa. Mobarewa kò fọkàn balẹ̀.

Rongbe gbọ́ ìrònú náà, inú rẹ̀ dùn. “Sarera yóò lọ, ó sì dàbí ẹni pé Kerejigbo kò sí.” Nígbà tí Sarera fi ilé sílẹ̀, Rongbe bẹ̀rẹ̀ sí ni Mobarewa lára. Ó fi gbogbo iṣẹ́ ilé lé e lọ́wọ́, ó kọ̀ láti fún un ní oúnjẹ, ó sì halẹ̀ mọ́ ọ pé bí ó bá sọ fún ẹnikẹ́ni, kò ní rí ìyá rẹ̀ mọ́. Mobarewa bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàrẹwàsi, ó sì ń rẹ̀wẹ̀sì.

Mobarewa ṣàkíyèsí pé Rongbe kì í jí ní kùtùkùtù òwúrọ̀. Ní ọjọ́ kan ṣáájú òwúrọ̀, ó yọ̀ǹda kúrò nílé lọ́nà ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ó lọ sí oríta ọ̀nà kan níbi tí àwọn oníṣòwò Ojeje ti máa ń pa láti sinmi. Ilẹ̀ náà rírọ, ó dúró lábẹ́ igi kan, ó bẹ̀rẹ̀ sí kọ orin rẹ̀:

“Ero Ilu Ojeje Ojeje / Ẹ ba mi ki iya mi Ojeje / Pe ‘ṣu t’o fi sílẹ̀ fún mi / Orogun se, ó mu jẹ…”

Ohùn rẹ̀ dùn-mọ́-gbọ́, ṣùgbọ́n ọ̀fọ̀. Àwọn oníṣòwò Ojeje tí ń kọjá gbọ́ orin rẹ̀, wọ́n sì rí i bí ó ṣe ń rọ sínú ẹrẹ̀. Wọ́n gbé e sókè, wọ́n sì ń ṣe kàyéfí. Nígbà tí wọ́n tẹ́tí sí orin rẹ̀, wọ́n mọ̀ pé ó ń tọ̀rọ̀ ìrànlọ́wọ́. “Ẹni tí ó ń kọrin yìí lọ́mọbìnrin ẹnì kan tí ó jẹ́ oníṣòwò Ojeje,” wọ́n ń sọ fún ara wọn. Wọ́n pinnu láti ṣàwárí ìyá rẹ̀.

Ọjọ́ kejì, Mobarewa tún lọ sí oríta ọ̀nà, ó tún kọ orin kanna. Lẹ́ẹ̀kan náà, àwọn oníṣòwò gbé e sókè, wọ́n sì tún ṣe ìpinnu láti rí ìyá rẹ̀.

Lọ́jọ́ kẹta, Mobarewa rẹ̀wẹ̀sì pátápátá. Ó sọ fún ara rẹ̀: “Bí ìyá mi kò bá dé lónìí, jẹ́ kí ilẹ̀ gbé mi.” Ó dúró lábẹ́ igi náà, ó kọ orin pẹ̀lú ohùn tí ó ń rẹ̀, ó sì ń ṣe bí ẹni pé ó ń rì nínú ẹrẹ̀.

Sarera ní Ojeje, ó gbọ́ àlọ́ nípa “Ọmọbìnrin Akọrin tí ń rì.” Ọkàn rẹ̀ wà ní ìdààmú, ó wá ṣe àlàyé, ó sì mọ̀ pé Mobarewa ni. “Ọlọ́run dá mi lọ́wọ́, ọmọ mi wà nínú wàhálà.” Ó fi Ojeje sílẹ̀ lójúkánkán, ó tètè padà sílé.

Nígbà tí ó dé oríta, ó rí Mobarewa tí ó ń rì, tí àwọn ènìyàn ń gbìyànjú láti gbé e sókè. Sarera bẹ̀rẹ̀ sí pariwo: “Jọ̀ọ́ má ṣe kú, Mobarewa. Mo dé o. Mo nífẹ̀ẹ́ rẹ, èmi yóò tọ́jú rẹ.” Wọ́n gbé Mobarewa sókè, ìyá àti ọmọ faramọ́ ara wọn, wọ́n ń sunkún. Mobarewa fi ohùn rẹ̀ tí ó rẹ̀ sọ gbogbo ohun tí Rongbe ṣe fún un.

Àwọn ènìyàn tí ó kóra jọ bínú gan-an. “Aṣe ni obìnrin yẹn. Ó fẹ́ kí ọmọ náà kú nítorí òun kò bímọ.” Wọ́n darí rẹ̀ sí ilé Kerejigbo, wọ́n dojúkọ Rongbe. Rongbe gbìyànjú láti ṣẹ̀, ṣùgbọ́n ẹnikẹ́ni kò gbọ́ tirẹ̀. “O ti jẹ oúnjẹ tí Sarera fi sílẹ̀, o sì fún Mobarewa ni èèpo àti iṣu ewura.” Rongbe kò sọ ohun kan, ó kún fún ìtìjú àti ìbẹ̀rù.

Lọ́jọ́ kejì, Rongbe kó èrè rẹ̀ jọ, ó fi ilé sílẹ̀ ní kùtùkùtù òwúrọ̀. Kò sí ẹnì tí ó tún rí i mọ́. Kerejigbo nígbà tí ó padà dé, ó kó ìpayà, ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà inú rẹ̀ dùn láti gbé pẹ̀lú Sarera nìkan, àlàáfíà sì wọ́ nílé rẹ̀.

Ìyà Rongbe ṣe ìkìlọ̀ fún gbogbo àwọn tí ń ṣe irú rẹ̀. Kerejigbo kọ́ látòní pé kò tọ́ láti ní aya méjì bí àṣà kò bá jẹ́ ìbámu. Sarera àti Mobarewa wà nínú àlàáfíà, ìyá àti ọmọ nífẹ̀ẹ́ ara wọn púpọ̀. Orin Mobarewa kò ṣe é gbàgbé nítorí ó gba ẹ̀mí rẹ̀, ó sì fi ìwà burúkú Rongbe hàn.