Ijapa (Tortoise) and Jigborere, Oluwo’s Son Yoruba
Ni ọpọlọpọ ọdun sẹyin, ni Ijafa, ilu kan ni ilẹ jijinna, ọkunrin kan wa ti a npè ni Oluwo ti o ni ọmọkunrin kan, Jigborere (ti gbogbo eniyan mọ̀ si Rere). Oluwo ni ibukun pẹlu ilera didara; o lọrọ, o ni itẹlọrun pẹlu igbesi aye rẹ, o gbajumọ ati pe o ṣaṣeyọri pupọ ninu iṣẹ rẹ.
Oluwo jẹ́ àgbẹ̀ olokiki, o nireti pe ọjọ kan Rere yoo tẹle ipasẹ rẹ. Gẹgẹ bi aṣa, wọn mu Rere lọ si oko baba rẹ ni kete ti o dagba to lati ṣe iranlọwọ, lati ṣe ikẹkọọ si àgbẹ̀ didara kan. Sibẹsibẹ, Oluwo mọ pe nigba ti akoko ba to fun ọmọ rẹ lati pinnu lori iṣẹ ti yoo ṣe, ko ni fi agbara mu u lati yan iṣẹ ogbin; yoo fi i silẹ lati ṣe yiyan tirẹ.
“Ọmọ yẹn ni ọkan tirẹ”, Oluwo sọ lẹẹkan si iyawo rẹ, lori ihuwasi ti Rere ti fi han lati igba ewe rẹ. “Kii ṣe ohun buburu dandan”, o fi kun.
“Ṣugbọn o tun fẹran lati ni ọna tirẹ ati pe o jẹ alagidi pupọ”, iya Rere tọka si.
“O dara, iyẹn kii ṣe iyanu nitori a ti ba a jẹ gbẹgiri”, Oluwo sọ pẹlu ibanujẹ.
Rere, ọmọ kanṣoṣo, jẹ ọmọ ti awọn obi rẹ fẹran pupọ. Awọn obi rẹ, ni otitọ, nigbagbogbo fun u ni ohun gbogbo, ati gba u laaye lati ṣe ohunkohun ti o fẹ.
“O dara, jẹ ki a wo ẹgbẹ didan. Rere lẹwa pupọ, ara rẹ dara, o ga o si lagbara. O gbajumo pupọ. O jẹ oniwa rere ati alaanu”, iya Rere sọ ni kiakia ko fẹ lati pẹ lori awọn aṣiṣe ọmọ rẹ. “O jẹ akikanju ati onigboya – ko bẹru awọn ipenija”, o tẹsiwaju, ni iranti awọn iwa miiran ti ọmọ rẹ.
“Bẹẹni, ṣugbọn o ni igboya pupọ, o jẹ alarinrin” Oluwo fi kun, ko ni ipa nipasẹ eyikeyi imọlara ti ko yẹ nipa ọmọ rẹ.
“Oh! Maṣe gbagbe bi o ṣe jẹ ọpọlọpọ ninu orin; ohun rẹ jẹ atọrunwa! Nigbati eniyan ba gbọ orin rẹ wọn nireti lati ko ohunkohun ti wọn nṣe lọ silẹ ki wọn jó! Boya o yẹ ki o ronu gbigba orin bi iṣẹ!”
Nitorinaa, idahun Rere kò ṣe ohun iyanu nigba ti baba rẹ sọ fun u ni ọjọ kan:
“Rere, o dagba to lati pinnu ohun ti o fẹ ṣe.”
“Kí ni o fẹ lati jẹ, ki emi ki o le ṣe amọna fun ọ ninu yiyan rẹ?”
“Ọdẹ ni mo ti fẹ lati jẹ nigbagbogbo, baba – ọdẹ igbo nla.”
O jẹ otitọ pe lati igba ewe Rere ti ni ifẹ si awọn itan nipa ọdẹ – ọdẹ igbo nla. O ti ma ṣe ara rẹ ni aṣọ ọdẹ, pẹlu ohun ija ọdẹ rẹ ni ejika kan, ti o di ibon mu, ti o npa ẹranko. Rere gbagbọ pe aṣiri ọdẹ igbo nla ni lati ni igboya, ni ibon ti o kún fun ọta ati mọ bi a ṣe le lo o daradara.
Baba Rere bẹru nitori ọdẹ igbo nla (ṣiṣọdẹ fun efon, erin, amotekun, kiniun ati bẹbẹlọ) jẹ iṣẹ ti o nira ati eewu.
“Ọdẹ! O fẹ lati jẹ ọdẹ igbo nla?!” Oluwo pariwo. “Ṣugbọn awọn ọdẹ igbo nla nilo ikẹkọ ati pe ko si ẹnikan ninu idile mi ti o le fun ọ ni iru ikẹkọ bẹẹ – tabi laarin awọn ọrẹ mi fun ọrọ yẹn. Ọdẹ igbo nla nilo ọgbọn pataki. Kii ṣe nkan ti eniyan le ṣe ni aifọkanbalẹ. Mo ye pe awọn oogun ati awọn aṣẹ paapaa nilo lati yago fun ewu, ati pe tani yoo tọ wa si ọna?”
Rere ko sọ nkankan.
“Ọdẹ igbo nla gbọdọ jẹ ọmọ iramọ ni lilu ibi-afẹde. O ko tii di ibon mu rara”, Olowu tẹsiwaju. “Mo fẹ ki o ronu daradara nipa eyi. Ọdẹ igbo nla ko rọrun bi iyẹn.”
“Baba, eyi ni ohun akọkọ ninu ọkan mi. Gẹgẹ bi mo ti sọ, Mo ti fẹ lati jẹ ọdẹ nigbagbogbo lati igba ewe”, Rere dahun. “Emi ko nilo lati ni ọgbọn pataki lati le pa ẹranko tabi awọn oogun lati yago fun ewu, Mo ni idaniloju. Gbogbo ohun ti mo nilo ni ibon ti o kún fun ọta ni ọwọ mi. Ni kete ti mo ba ni i ni ọwọ mi – iyẹn ni, iyokù rọrun!” o tẹsiwaju ni idunnu.
Oluwo mọ pe ọpọlọpọ si wa si ọdẹ ju iyẹn lọ, paapaa ọdẹ igbo nla.
“Kii ṣe oye nikan ni lilu ẹranko igbẹ ni a nilo, Rere. Eniyan ṣe ewu iku ninu igbo, ni alẹ paapaa, lati ọdọ awọn ẹranko kanna – paapaa awọn ọdẹ ti o ni iriri julọ”, Oluwo tọka si, nireti pe ọmọ rẹ yoo ri idi.
“Ṣugbọn baba, Emi kii yoo rin kiri ninu igbo ni alẹ!” Rere pariwo, o ṣiyemeji o si tẹsiwaju “Ṣugbọn paapa ti mo ba wa nibẹ ni alẹ, Emi yoo ni atupa ori mi, nitorinaa emi yoo ni anfani lati ri ọna mi”.
“Iwọ ko mọ igbo daradara. Bi o ba ṣe ọna rẹ, ti ko si ẹnikan ni ayika, bawo ni iwọ yoo ṣe gba iranlọwọ? Bawo ni iwọ yoo ṣe de ile?” Oluwo beere, ti aapọn ba u ni akoko yii.
“Duro ibinujẹ baba. Emi yoo pada wa lojoojumọ ṣaaju ki alẹ to ṣubu, pẹlu ere igbẹ!” Rere dahun ni aifọkanbalẹ, nireti lati ṣe itunu fun baba rẹ.
“Maṣe gbagbe baba” o fi kun ni kiakia. “Ti eniyan ba ni ohun ija to peye ati aṣọ to yẹ, awọn eewu kere paapa ti eniyan ba ri ara rẹ nibẹ ni alẹ. Ọdẹ nilo lati ni igboya – lati ṣetan lati mu awọn ewu”.
Rere kọ lati tẹtisi ohun ti baba rẹ n sọ – lati yipada.
Lẹhinna, awọn obi Rere gbiyanju ati gbiyanju lati yi i pada kuro ni ipa ọna iṣẹ yii, ṣugbọn ko ṣe nkankan. Nikẹhin wọn jẹ ki o ṣe. Baba rẹ lọ ra gbogbo aṣọ ti o yẹ fun ọdẹ fun Rere: awọn ẹwu ọdẹ ati awọn fila ọdẹ pẹlu awọn eti eti, ibọsẹ, seeti ati sokoto. O tun ra ohun ija ọdẹ ti a nilo: atupa ọdẹ ati apo-ẹhin, ọrun ati ọfa ọdẹ, ada, ọbẹ ọdẹ didasilẹ, ati ibon ti o kún fun ọta ninu apoti ibon rirọ.
“Kilode ti a ko fi jẹ ki Rere ṣe adaṣe ọdẹ pẹlu awọn ẹranko ti o ni irẹlẹ lati ni iriri bi ọdẹ?” Iya Rere daba fun Oluwo nigbati o ri gbogbo nkan ti ọkọ rẹ ra fun ọmọ wọn. O ko tun le koju ero ti Rere lilọ si igbo nla lati ṣọdẹ.
“Oko wa tobi pupọ”, o tẹsiwaju ni kiakia nigbati o ri iwo ibeere lori oju ọkọ rẹ. “O le pa ilẹ koriko kan ṣoṣo ki o si fi ọgbà di. A le fi awọn ẹranko ti o ni irẹlẹ diẹ si ibẹ – o mọ, ewurẹ, agutan, àgbò, ọdọ-agutan, malu, ati pe o le ṣe adaṣe ibon si wọn tabi fi ọrun ati ọfa rẹ dojukọ wọn, ati awọn ohun ija ọdẹ miiran.”
“Tabí a le beere lọwọ rẹ lati yọ awọn ẹranko kuro ni ilẹ ti o gbà ki wọn ki o rin kiri. Lẹhinna o le lọ ṣọdẹ wọn – dubulẹ ni ikoko, gbe idẹ, lo ọrun ati ọfa rẹ, ada, ọbẹ ọdẹ ati ibon.” Oluwo wọ inu, o yara mu ohun ti iyawo rẹ n sọ, o si yà a lẹnu nipasẹ ero naa.
Oluwo ṣe gẹgẹ bi iyawo rẹ ti daba. Ni ọjọ keji lẹhin ti wọn fi ọgbà pa ilẹ koriko naa, iya Rere lọ si ọja o ra ewurẹ meji (ko fẹ lati ra ohunkohun miiran titi yoo fi rii daju pe ero rẹ yoo ṣiṣẹ). Lẹhinna o pe Rere o si sọ ohun ti on ati baba rẹ ni lokan fun u.
Bi o ti n sọrọ, baba Rere de pẹlu awọn ọdọ-agutan meji. Oun naa fẹ lati rii daju pe ero wọn yoo ṣiṣẹ ṣaaju ki o ra ohunkohun miiran.
“Iru ọdẹ wo ni iyẹn?!” Rere pariwo ni ikorira, o yà a lẹnu. “Emi yoo ba orukọ mi bi ọdẹ jẹ paapa ṣaaju ki mo to bẹrẹ! Ọdẹ gidi fun mi ni – ọdẹ igbo nla fun erin, kiniun, efon, amotekun, ati bẹbẹlọ, kii ṣe ṣiṣọdẹ fun ẹranko ti o ni irẹlẹ, ati ninu àgbàlẹ oko wa!” Rere fi kun ni aijajuu ati ni agidi.
Ni ipari awọn obi rẹ jẹ ki o ṣe.
“Òní jẹ deede fun ọdẹ! Wo bi ọrun ṣe mọ́ tán!” Rere sọ fun awọn obi rẹ ni kutukutu ọjọ kan ni ọjọ diẹ lẹhinna.
O dabi ẹnipe oorun yoo tàn gidigidi.
“Jọwọ maṣe lọ Rere… Emi ko le farada lati padanu oju rẹ” iya rẹ sọ, ti o pariwo omije, ni ibanujẹ. Baba rẹ gbiyanju lati maṣe sọkún, ṣugbọn bi o ti fi apa rẹ si iyawo rẹ, on naa bẹrẹ si sọkún ati pe laipẹ awọn mejeeji ti npariwo.
Rere ni itara pupọ lati ṣe akiyesi wọn. O ti nreti ọjọ yii fun igba pipẹ – ọjọ ti yoo ri ara rẹ ni aṣọ ọdẹ. O bẹrẹ si murasilẹ, o ni itara lati lo gbogbo ohun ija ati aṣọ ti baba rẹ ra ni kikun ati pinnu lati fi idi rẹ mulẹ pe o tọ ni yiyan ipa ọna iṣẹ yii.
O wọ ibọsẹ kan, seeti kan ati sokoto khaki kan ti o lẹwa ati aṣọ ọdẹ rẹ: ẹwu kekere kan, fila ọdẹ pẹlu awọn eti eti. Lẹhinna o di ohun ija ọrun ati ọfa ni ẹgbẹ-ikun rẹ, o fi apo-ẹhin ọdẹ, pẹlu ohun to wa ninu, ṣe ni ejika kan, ibon rẹ ti o kún fun ọta ni ekeji. Ada (ninu àpótí rẹ) ni ọwọ rẹ pari ohun ija ọdẹ rẹ. Inu rẹ dun gaan.
“Bawo ni mo ṣe ri?” o beere lọwọ awọn obi rẹ, o ngbiyanju lati fi ipo naa han wọn. Ni otitọ o ri lẹwa.
“Emi yoo pada wa ṣaaju ki okunkun to ṣubu, maṣe yọ ara yin lenu” o fi kun, ri iro aniyan lori oju awọn obi rẹ ati ṣaaju ki ẹnikẹta ninu wọn to le sọ nkankan siwaju, o lọ si igbo nla, ni wiwa erin, efon, amotekun, ati bẹbẹlọ.
Rere rin ati rin kiri ninu igbo nla naa ko si ri nkankan; ko si awọn ẹranko ni ayika – erin, efon, amotekun, ati bẹbẹlọ.
Igbó naa dakẹ ayafi fun ariwo awọn iṣẹṣẹ ati ariwo awọn ẹyẹ. Òwìwí ń pariwo lẹẹkọọkan. Ko si ẹnikan ni ayika ayafi awọn ọdẹ diẹ, ati ni laipẹ, gbogbo wọn n ba ara wọn sọrọ.
“Nibo ni awọn erin, efon, ati awọn ẹranko miiran wa nigbana?” Rere beere lọwọ ọkan ninu awọn ọdẹ naa, ti a npè ni Ogunmọla.
“Awọn ẹranko ko wa nigbagbogbo”, Ogunmọla sọ. “O jẹ ọrọ orire – ti o ba ni orire lati wa nibẹ ni akoko to tọ”.
“Ṣe eyi ni igba akọkọ rẹ nibi?” Ogunmọla fi kun nigbati o ri ikosile ibanujẹ Rere.
“Bẹẹni”, Rere dahun, o han gbangba pe o jẹ aibanujẹ.
“Ṣugbọn a le tun ni orire”, Ogunmọla sọ ni ọna itunu.
“Eyi ni idi ti awọn ọdẹ fi n lo oogun fun orire ni wiwa ẹranko lati yinbọn, o mọ”, ọdẹ miiran fi kun ni kiakia.
“Nigbakugba ti a ba yinbọn si afẹfẹ, awọn ẹranko farahan niwaju wa, ọpẹ si awọn oogun wọnyi”, ọdẹ miiran sọ ni igberaga, o si ṣe bẹ, ṣugbọn nkankan ko ṣẹlẹ.
“Eyi tun jẹ ọkan ninu awọn idi ti paapa ṣaaju ki ọdẹ to wa nibi lati ṣọdẹ fun igba akọkọ, o jẹ dandan fun u lati rubọ fun gbogbo awọn Orisa ti o ṣe pataki”, ọdẹ miiran funni.
Rere kọri, ṣugbọn o han gbangba pe o tun nireti lati ri ẹranko lati yinbọn ni ọjọ yẹn – pe ko gbagbọ ninu eyikeyi ninu awọn nkan ti awọn ọdẹ wọnyi n sọ. Njẹ ko ti sọ bẹ fun baba rẹ nigba ti igbehin naa sọ fun u ni koko ti awọn ọdẹ lilo awọn oogun ati aṣẹ.
Awọn ọdẹ naa rin kiri fun igba diẹ sii ninu igbo lakoko eyiti ko tun si ami ti ẹranko kan, wọn n rìn ninu awọn ira, awọn igbo kekere, awọn igi pine, awọn eweko, ẹgun ati ẹka ti o n lu wọn.
“Nitootọ kii ṣe gbogbo eyi ni ọdẹ” Rere ṣe iyalẹnu, o jẹ aibanujẹ.
“Jẹ ki a pari ọjọ oni”, Ogunmọla daba lẹhin igba diẹ. “Bẹẹ ni” ọkan ninu awọn ọdẹ miiran dahun. ” Ṣiyemeji boya a yoo ri nkankan ṣaaju ki okunkun to ṣubu”.
“Emi ko le pada si ile l’ọwọ́ ṣ’ofo. Mo le ma pe ara mi ni ọdẹ ti mo ba ṣe bẹ”, Rere pariwo, o si jẹ ẹrù.
“Ko ṣe nkankan”, Ogunmọla sọ.
“O dara fun ọ. Iwọ kii ṣe tuntun ni eyi”, Rere dahun ni agidi.
“Gbọ mi, ọpọlọpọ si wa si jijẹ ọdẹ ju aibalẹ nipa ipadabọ si ile l’ọwọ́ ṣ’ofo lọ. O dara lati maṣe pẹ ju. O lewu lati wa ninu igbo ira yii nigbati okunkun ba ṣubu”, Ogunmọla gba a nimọran.
“Maṣe yọ ara rẹ lenu, Emi yoo jade kuro nibi ṣaaju ki okunkun to ṣubu” Rere dahun. “Ẹranko kan nikan…” o fi kun ni aibalẹ.
Awọn ọdẹ miiran lọ kuro ninu igbo nitori wọn ko le yi Rere pada lati lọ pẹlu wọn.
Rere tẹsiwaju si ibiti o ti jinlẹ si ninu igbo laisi ami siwaju ti ẹranko kan. Lẹhinna o de ibi pẹpẹ kan o si ri igi nla kan pẹlu awọn ẹka ti o tan kaakiri nitosi odo nla kan. Imọlẹ oorun n jó lori odo. Ọna kekere kan ti a fi okuta didan ṣe lati ipilẹ igi lọ si eti odo.
“O dara ki n duro lati sinmi fun igba diẹ nibi lẹhinna ki n ṣọdẹ diẹ sii ṣaaju ki n to lọ si ile” Rere pinnu, o nlọ si igi naa. O gbe ohun ija ọdẹ rẹ silẹ labẹ iboji rẹ, o joko o si jẹun ati mimu diẹ ninu awọn ti o mu wa. Lẹhinna o sun oorun didaku lẹsẹkẹsẹ; o rẹ ju bi o ti mọ lọ.
Afẹfẹ lojiiji kan ji Rere, laipẹ o di afẹfẹ lile pupọ. Ni akoko yii awọn ọrun ti ṣuju silẹ loke rẹ. O dide ni kiakia, o tan atupa ọdẹ rẹ, o ko ohun ini rẹ jọ, ṣugbọn atupa naa pa ni kete ti o si sọ gbogbo igbo di okunkun dudu. Awọn monomono ntan nigbagbogbo ati àrá nla ni ọrun bi iji lile ti n tẹsiwaju pẹlu ariwo yiyi ti o ṣe aditi ti o ta kiri gbogbo igbo.
“Mo gbọdọ jade kuro nibi”, Rere sọ fun ara rẹ, o nmì tìtì pẹlu ẹru.
Awọn igi bẹrẹ si rì lati ọtun si osi, awọn ẹka n ya kuro ti wọn n lu ara wọn pẹlu ariwo aditi. Diẹ ninu awọn igi kekere, ti o tẹẹrẹ di pupọ ni a fa wọn yọọ patapata, nitori wọn ko le farada ipa afẹfẹ naa. Ni igba diẹ igbo di idarudapọ – igbo ira ti o ṣogo fun awọn oriṣiriṣi igi – diẹ ninu wọn ga ati tẹẹrẹ ati ri lẹwa (ọpẹ, agbon, pine) ati awọn iṣupọ igi ti ko ga tobẹẹ ti o lẹwa. Awọn igi ti o ni idamu pẹlu awọn igbo kekere ati awọn igbo, ti n ṣubu lulẹ si awọn apata ati awọn òkè. Awọn eweko, awọn ododo igbẹ, ẹgun ati awọn abẹ́fẹ́ pine ti tuka kaakiri gbogbo ibi.
Ni gbogbo ariwo yii Rere ko le ri ọna rẹ jade kuro ninu igbo ati pe ẹru ba u gidigidi.
Laipẹ ojo nla kan rọ pẹlu igbẹsan.
“Oh! Kí ni mo ṣe!” Rere sọ ni ariwo, ati laipẹ omi ojo rọ o lati ori de ẹsẹ, ojo nla naa yara yipada si iṣan omi ni ẹsẹ rẹ o si nṣan sinu gbogbo igun ati ṣọ́ọ́ṣì ti igbo pẹlu awọn oko ni ayika ati odo nla nitosi ‘ibi isinmi’ Rere.
Rere ri igi kan ni ijinna ti o dabi ẹnipe iji ko fọwọkan rẹ rara.
“O dara ki n lọ ṣe ibi aabo labẹ igi yẹn” o pinnu, o ngbin sare siwaju. Ṣugbọn ni kete ti o de ibẹ, ipilẹ igi naa kun fun iji ojo. O salọ ni kiakia lati igi naa lati yago fun lilu ori rẹ ṣugbọn ọkan ninu awọn ẹka naa naa lù u ni oju o si lu ejika rẹ, ibon rẹ si ṣubu lulẹ. Lẹhinna o padanu iwontunwonsi o ṣubu, o pa ọwọ rẹ, diẹ ninu awọn apata si yọ kuro labẹ bata rẹ.
Ninu ijakadi Rere padanu iyoku ohun ini rẹ – fila rẹ ati apo-ẹhin rẹ, ohun ija ọrun ati ọfa rẹ, ati ada rẹ.
“Oh, kí ni mo ṣe?” Rere n beere lọwọ ara rẹ.
Ìjì àrá naa tẹsiwaju laisi idaduro ati ni kikun. Gbogbo agbegbe kun fun omi. Ẹru ba Rere pupọ o si ṣibanujẹ tobẹẹ ti o bẹrẹ si sọkún. Ọmọdekunrin kan ni, ati pe laibikita bi o ti ni igboya nigbagbogbo, iriri yii jẹ iparun. Nibi o ti wa nikan ninu igbo nla yii, o la ewu iku bọ́, ko si mọ ohun ti yoo ṣẹlẹ nigbamii. Ko mọ ohun ti o wa ni ibomiiran; ko le ri nkankan laisi atupa rẹ. Ko ro pe awọn ẹranko igbẹ yoo kọlu u ninu iji, ṣugbọn ẹru ba u pupọ lati ni idaniloju.
“O yẹ ki n ti tẹtisi gbogbo eniyan”, o sọ ni ẹkun ati lẹhinna o bajẹ patapata, o nsọkún ni gbangba.
“Kini emi yoo ṣe? Emi ko le ri nkankan laisi atupa mi. Emi ko le ri ibi ti mo nlọ – ohun ti o wa lori ilẹ. Bí mo ba tẹ ejò lórí, o ba jẹ mí?” o ṣe iyalẹnu, o nmì tìtì laiṣakoso.
Ni kete ti o sọ eyi, o fo kuro ni ọna nigbati monomono lojiiji kan ṣafihan ohun ti o ro pe o dabi ejò ti nrakata si ọdọ rẹ ni iyara. Rere pariwo o si fo kuro ni ọna rẹ lai mọ ibiti o nlọ, o nlu awọn igi ati awọn ẹka larin awọn igbo kekere ati awọn igbo, awọn apata, awọn òkè ati iyoku idarudapọ, o n ṣubu lulẹ ati dide lẹẹkansi. O mọ pe o ni lati lọ kuro ninu igbo yii.
Gbogbo ibi kun fun omi. Rere n sare ni iyara kiko pe o n tẹ lori ọna okuta didan kukuru ti o lọ lati ipilẹ igi (ibi isinmi rẹ tẹlẹ) si eti odo. Lẹhinna lojiiji o yọ, o ṣubu sinu odo, iṣan omi naa si gbe e lọ ni iyara; o n fa a lọ siwaju ati siwaju.
“Eyi ni gbogbo ohun ti mo nilo. Emi ko le we”, o sọ ni ibanujẹ, o n tiraka, ẹsẹ rẹ ko paapa fi ọwọ kan isalẹ odo. “Emi yoo ku dajudaju”.
Nigbati Rere gbé ojú rẹ sókè, igi kan ti n leefo loju odo lu u ni ori. O na ọwọ rẹ ni kiakia o si di igi naa mu, o di i mu ṣinṣin. Pẹlu ori rẹ loke omi o ni anfani lati mí daradara bi on ati igi naa ti n lọ pẹlu iṣan omi ti o yara. Lẹhinna o daku patapata.
Nigbati o wá ji, o ri ara rẹ ni eti odo nibiti iṣan omi ti gbé e lọ.
Ni iyanu o tun wa laaye. O wa ni apa keji odo naa. Ko si ami igi naa, ‘ibi isinmi’ iṣaaju rẹ, tabi awọn ohun ini rẹ ni apa keji, ṣugbọn lati ibi ti o wa ni bayi eniyan le ri ẹhin ile kekere kan ti a fi koriko ṣe orule, ti iji ko fọwọkan rẹ pupọ, ati siwaju si isalẹ, awọn ẹhin awọn iṣupọ ile ti o jọra. Laipẹ Rere mọ, ijapa kan, Ijapa n gbe ni ibugbe ti o duro nikan, ati pe abule kan wa nitosi ti a npè ni Isalẹ-Odo.
Ni awọn ọjọ wọnni ni igba pipẹ sẹyin, awọn eniyan ati awọn ẹranko ngbe papọ, wọn ndapọ laiseniyan. Wọn ni ọpọlọpọ ninu awọn nkan wọpọ. Awọn ẹranko sọrọ bi eniyan ati ni gbogbogbo wọn huwa ni ọna kanna – diẹ ninu awọn ẹranko ni awọn agbara iyalẹnu ti ara ati ti opolo. Ijapa, jẹ apẹẹrẹ ti iṣẹlẹ yii.
Ijapa gbajumo pupọ ni awọn agbegbe kan – laarin awọn eniyan ati awọn ẹranko – botilẹjẹpe o ma n ṣe ohun ti ko dara nigbagbogbo. O ma n wọnu inira fun awọn iwa buburu rẹ, pẹlu awọn abajade to ṣe pataki – awọn ijiya, ipalara ara ẹni, idajọ iku tabi ìléèkúrò kuro ni ibi ti o ngbe. O jẹ ẹlẹtan, alárin, ẹranko arekereke, o kun fun iwa buburu ati awọn ere. O jẹ onigbéraga ati ni akoko kanna a mọ̀ ọ lati wa awọn ojutu si awọn iṣoro ti awọn miiran ko le yanju.
Ni owurọ kanna Ijapa ji lati lọ bu omi lati odo gẹgẹ bi iṣe rẹ nigbagbogbo. O wo oju ferese rẹ o si ri Rere ni eti odo ati laarin awọn idoti – awọn ẹka ti o fọ, awọn igi, awọn igbo kekere, ati bẹbẹlọ ti iṣan omi ti gbe sí etíkun.
“Ṣe oju mi n tàn mi jẹ ni tabi eniyan ni o wa nibẹ laarin awọn idoti? O dara ki n lọ wo, ati pe ti o ba tun wa laaye, ki n gba a là.”
Rere wú – bi ẹnipe o ti gba omi pupọ mì – o si buru; o dabi ẹnipe o fẹ kú.
“Kí ni o ṣẹlẹ si ọ?” Ijapa beere, o gbé e soke. Ọmọkunrin naa rẹ pupọ ko si ni agbara silẹ lati dahun.
“Wo ara rẹ – otutu n pa ọ́” Ijapa tẹsiwaju bi Rere ko sọ nkankan ṣugbọn o nmì tìtì, laiṣakoso, eyin rẹ n kọra.
“Ọwọ rẹ ati ẹsẹ rẹ funfun patapata. O gbọdọ ti wa ninu omi fun igba pipẹ.”
Rere ti wa ninu iji ojo fun igba diẹ ṣaaju ki o to padanu ẹsẹ rẹ ti o ṣubu sinu odo. Nitorinaa, kii ṣe iyanu ipo ti o wa ni akoko ti Ijapa ri i.
“Iwọ yoo kú ti o ba duro nibi. Emi yoo mu ọ lọ si ile pẹlu mi” Ijapa tẹsiwaju, ni aanu.
Ijapa gbe Rere lọ si ile lati ṣe itọju rẹ daradara.
“Nibi, yọ aṣọ rẹ ti o tutu ki o si wọ awọn ti o gbẹ wọnyi” o sọ fun Rere ti o n tọka si awọn aṣọ gbẹ. Rere ko le gbe ara rẹ soke, nitorinaa Ijapa ni lati ṣe iranlọwọ fun u.
“Bayi o le joko nitosi ina lakoko ti o njẹun. Emi yoo ṣe ounjẹ diẹ.”
Ijapa ti ri diẹ ninu awọn igi o si ti ṣe ina igi ni kete ti wọn de ile rẹ. Lẹhin jijẹun, pẹlu iranlọwọ Ijapa, ati joko nitosi ina, Rere ni irọrun.
“Mo dupe. Mo ni irọrun bayi” o sọ fun Ijapa ati nitori o rẹ pupọ, o sun oorun lẹsẹkẹsẹ. Ko ji titi di aṣalẹ. Ijapa fun u ni ounjẹ o si pada lọ sun oorun ni kiakia.
“Ta ni iwọ ati bawo ni o ṣe ṣẹlẹ lati wa laarin awọn igi, awọn ẹka, awọn òkè, ati bẹbẹlọ ni eti odo?” Ijapa beere lọwọ Rere nigbati igbehin naa ji ni owurọ keji.
“Ọmọ Oluwo ni mí, ṣugbọn awọn eniyan n pe mi ni Rere.” Rere, ti o dabi ẹnipe o ti bọlọwọ lati ipọnju rẹ, ro gbogbo iriri ti ọjọ iṣaaju.
“Mo ti padanu ohun gbogbo – apo-ẹhin mi, ohun ija ọrun ati ọfa mi, ada mi ati ọbẹ mi, ati pataki julọ, ibon mi. Emi ko paapa ni owo kankan. Bawo ni emi yoo ṣe de ile? Awọn obi mi gbọdọ ṣe aniyan pupọ nipa mi” o fi kun o si ṣe bi ẹnipe o fẹ dide.
Ijapa da a duro.
“Ṣugbọn iwọ ko mọ ọna ni ayika. O le ṣina lẹẹkansi ati lẹẹkansi ninu igbo ati pe yoo lewu fun ọ lati rin kiri laisi ohun ija ọdẹ rẹ ati ohun elo” Ijapa gba a nimọran. Lẹhinna ero kan kọlu u. Dajudaju ti o ba ṣe aṣeyọri lati mu Rere pada si ọdọ awọn obi rẹ, a o san ẹsan pupọ fun u.
“Mo le wa ibi ti awọn obi rẹ ngbe, lọ pade wọn, ki n si beere owo pupọ ni paṣipaaro fun ibi ti Rere wa” Ijapa n ronu.
“Kilode ti o ko duro nibi titi iwọ o fi gba agbara rẹ pada ni kikun? Emi yoo ṣe iranlọwọ fun ọ lati pada si ile. Emi yoo wa lati ọdọ awọn eniyan ni ayika bi wọn ṣe mọ ilu rẹ ati bi wọn ti gbọ nipa baba rẹ, Oluwo” Ijapa daba fun Rere.
“Ni afikun, Mo ni idaniloju pe baba rẹ yoo ran awọn eniyan lọ lati wa ọ, ati ni kiakia tabi nigbamii wọn yoo wa si abule nitosi wa” o fi kun, ni idajọ nipasẹ alaye ti o ti gba lati ọdọ Rere nipa ipo baba rẹ.
“Eyi yoo gba akoko diẹ. Bawo ni emi yoo ṣe gbe laaye ni akoko yii?”
“O le tẹsiwaju lati duro nibi. Emi yoo ṣe itọju ọ” Ijapa funni.
“Ṣugbọn emi ko ni owo kankan. Bawo ni emi yoo ṣe le sanwo fun ọ?” Rere beere.
“Maṣe yọ ara rẹ lenu. O kan le ṣe iranlọwọ fun mi ni ayika. Ko ni pẹ.” Wọn mọ Ijapa fun ọlẹ rẹ. O korira iṣẹ – a ko mọ̀ ọ lati ṣe iṣẹ otitọ ayafi ti ko le ṣe iranlọwọ. Ni gbogbogbo o gbẹkẹle aanu awọn miiran (awọn ọrẹ, awọn aladugbo, ati bẹbẹlọ) tabi lori ẹtan wọn, lati gba ounjẹ.
Rere gba lati ṣe itọju ile fun Ijapa. Ko ni yiyan; ko mọ ibi ti o wa jẹ ki a ma sọ nipa bi o ṣe le de ile. Ijapa ko gba Rere laaye lati jade lọ, o nigbagbogbo pa ile ni gbogbo igba, lori asọtẹlẹ pe Rere ko mọ ọna ni agbegbe naa ati pe o le ṣina.
“Mo ni idaniloju pe awọn obi mi yoo wa mi gẹgẹ bi Ijapa ti daba” Rere ṣe itunu ara rẹ ko si ṣe atako.
Gẹgẹ bi a ti sọ tẹlẹ Rere nifẹ lati korin ati pe o ni ohun didara. Nitorinaa, lati ṣe atilẹyin fun ẹmi rẹ yoo korin bi o ti n ṣiṣẹ ni ile. Orin rẹ fa ifamọra awọn eniyan ti n kọja lẹba ibugbe Ijapa ni kiakia ti wọn yoo duro lati tẹtisi.
A ṣọwọn ri Ijapa ti nwọle ati ti njade, jẹ ki a ma sọ nipa alejo kan. Ijapa nifẹ lati gbe nikan – ko sunmọ ẹnikẹni ju, ki ẹnikẹni ma ba mọ ohun ti o nṣe nigbakugba, boya o ṣiṣẹ tabi ko ṣiṣẹ, ati ti o ba ṣiṣẹ kini o ṣe. Ibugbe rẹ duro nikan nitorinaa o le wọle ati jade bi o ti fẹ.
“Ṣe ko dun lẹwa?” ẹniti nkọja kan sọ fun ẹnikeji, ni tọka si orin naa, ni ọjọ diẹ lẹhinna.
“O mu ki eniyan fẹ lati jó ati jó. Ko si ẹlomiran ti ngbe nibi, Mo ni idaniloju, nitorinaa tani o mọ ibiti orin naa ti n wa?” ẹniti nkọja miiran dahun.
Laipẹ Ijapa ṣe akiyesi pe ọpọlọpọ eniyan n pejọ lati jó nitosi ile rẹ nigbati wọn gbọ Rere n korin.
“A le gbọ orin lati ile rẹ, Ijapa. A ko loye…” ọkan ninu awọn ti nkọja beere lọwọ Ijapa, nigbati wọn ri i ni ṣoki.
“Oh! Mo ṣẹṣẹ ra ilu idan kan ti o korin”, o dahun, ko fẹ ki wọn mọ nipa Rere ati ipo rẹ titi yoo fi ṣiṣẹ ninu ọkan rẹ bi ipo Rere yoo ṣe ṣe anfani fun u ni kikun.
“Ilu idan ti o korin?” beere ọkunrin iyalẹnu naa. “Emi ko tii gbọ rẹ rí.”
Lojiiji ero kan kọlu Ijapa, o si lu ori rẹ.
“Eyi dara ju eyikeyi ẹsan ti Emi yoo gba fun igbala Rere lọ. Eyi yoo sọ mi di ọlọrọ lẹẹkansi!”
Ijapa mọ pe ko si ẹsan miiran ti o le dije ẹsan ti o gba ni Jakọta, nibiti o ngbe tẹlẹ (ayafi ti o gba ni Magunwa, nibiti o tun ti gbe tẹlẹ). O ti lo ẹtan lati ran Ọba Jakọta lọwọ, lati pa erin kan ti o nfa ọpọlọpọ awọn iṣoro fun awọn eniyan, a si fun u ni owo pupọ ati ọja iyebiye. Laanu, Ijapa ti mu yó nipasẹ ‘ọrọ’ rẹ, ati pe igbesi aye rẹ yipada patapata.
O ro pe owo ni ohun gbogbo; o jẹ ki o ni agbara – anfani lati ṣe ohunkohun ti o fẹ. O ma n fi han awọn ẹlomiran loju, o n na owo lọpọlọpọ, ni aṣiwere – lori awọn nkan ti ko wulo. O na owo lori awọn obinrin, o gbagbe pe o le pada si Teregun, nibiti o ti gbe pẹlu iyawo rẹ ti o ya sọtọ, Yannibo, ati awọn ọmọ rẹ, ṣaaju ki wọn to fi i silẹ lati lọ gbe pẹlu awọn obi Yannibo, ni ita Teregun – o gbagbe pe ipese rẹ fun ẹbi rẹ jẹ ọkan ninu awọn idi ipilẹ ti iyasọtọ wọn.
Owo Ijapa ti pari nikẹhin, ati lati igba naa ko si ẹnikan ti o mọ ibi ti o ngbe tabi ohun ti o ṣe pẹlu igbesi aye rẹ titi di isisiyi. Bayi o n ronu pe o le ṣe ilu nla kan lori awọn kẹkẹ, fi Rere sinu, mu nkan awọ ara nla kan ki o si bo ẹnu ilu ni ọna deede. Lẹhinna o le ṣe iho kan ni isalẹ ni ẹgbẹ kan ti ilu lati gba afẹfẹ laaye. Ni apa keji ilu yoo jẹ ferese igbaafẹ nipasẹ eyiti o le fi ounjẹ ati mimu fun Rere. Yoo ṣe diẹ ninu awọn eto fun aito ati wẹwẹ Rere ati imura.
“Mo le lo ilu lati ṣe ere idaraya fun awọn eniyan nibikibi ti mo ba lọ. Wọn yoo sanwo fun mi, emi o si di ọlọrọ!” o ronu ni itara.
Ijapa ni ilu naa ṣe ni ọjọ keji, ati ni aṣalẹ, o fi oogun ro Rere ti ko fura, o si fi i sinu ilu naa. Lẹhinna o mu nkan awọ ara nla ti eku nla kan o si bo ẹnu ilu, o ṣe iho kan ni ẹgbẹ kan ti ilu ati ferese igbaafẹ kan ni apa keji gẹgẹ bi a ti pinnu.
Nigbati Rere ji ni owurọ keji o ni irọrun pupọ. O gbona, o ni ibinu ati pe o ni ihamọ. Ẹnu ya a, iyalẹnu ya a lati ri ara rẹ ni ẹwọn ninu ohun ti o fura pe o gbọdọ jẹ ilu nla kan. Ẹru ba u – paapaa diẹ sii ju ti o wa nibẹ ninu igbo ni ọjọ iji lọ.
“Jọwọ jẹ ki n jade” o sọ ẹkun, ni ohun alaanu.
“Ma binu, Emi ko le” Ijapa gbọ ọ o si dahun. “Lati isisiyi lọ Emi yoo gbe ọ ni ayika ninu ilu yii ati nigbakugba ti mo ba fun ọ ni aṣẹ – iyẹn ni fi igi kan ilu, iwọ yoo korin. Iwọ ni ilu idan mi, o ye ọ. O ni ohun lẹwa ati pe iru ohun bẹẹ ko yẹ ki o jẹ silẹ lati ṣòfò. Awọn eniyan ti n jó si awọn orin rẹ ati pe Mo ni idaniloju pe wọn yoo ṣetan lati sanwo fun mi lati ṣe bẹ.”
Rere ko le gbagbọ etí rẹ o si ro pe Ijapa ti kuro ninu ọkan rẹ – Ijapa ti o ṣe aanu fun u tobẹẹ.
“Ṣugbọn iwọ ko le ṣe eyi si mi. O ko le fi mi sẹwọn ninu ilu yii ki o si paṣẹ fun mi lati ṣe bi o ti fẹ. Ko ṣe eniyan! Emi kii ṣe ẹrú rẹ!” Rere pariwo ni aijajuu, o nmi lagun pupọ, okan n lu u bi ẹnipe yoo fọ. Eyi ni iriri ti o buru julọ ninu igbesi aye rẹ.
“Iwọ ko ni yiyan. Ti o ko ba ṣe bi mo ti sọ, ounjẹ ko ni wa fun ọ. Ko si ẹnikan ti o mọ pe iwọ wa nibi. Mo le paapa lọ kuro ki o si fi ọ silẹ nibi lati kú. Bi mo ba ti fi ọ silẹ lati kú ni eti odo?”
Ijapa ṣe irokeke si Rere ni gbogbo awọn ọna, botilẹjẹpe ko ni idaniloju, ninu ọkan rẹ, boya tabi igba melo ni o le ni anfani lati sa fun ẹtan yii. Rere le kọ aṣẹ rẹ, pariwo fun iranlọwọ dipo kiko orin si aṣẹ rẹ. Kini nigbana? Ijapa ronu nipa rẹ fun igba diẹ. O jẹ ọmọ iramọ ni lilu ilu ati orin kiko, ṣugbọn kii ṣe gbogbo eniyan mọ eyi.
“Ti eyi ba ṣẹlẹ, Mo le yara pa ohun Rere mọ nipa lilu ilu ati orin kiko ati ki o ta kẹkẹ lọ” o ronu. “Ni afikun Mo le ma ṣe awọn itan nipa ilu nigbagbogbo. Fun apẹẹrẹ, Mo le sọ fun eniyan pe igbe ati eyikeyi gbigbe lati ilu jẹ apakan ti awọn agbara idan ilu, ikilọ pe ilu ko ṣetan lati korin ati pe o nilo isinmi” o ronu.
Ijapa ṣiyemeji pe ẹnikẹni yoo fẹ lati gbagbọ pe eniyan kan wa ni ẹwọn ninu ilu naa o si mọ pe wọn yoo bẹru lati wa ri. Ni eyikeyi idi, Ọba nikan ni o le fi agbara mu u lati fa ilu naa ṣiṣẹ nigbakugba ti o ba fẹ, ati pe ti eyi ba ṣẹlẹ, oun yoo ti ṣe owo to pupọ, o ni idaniloju.
Rere ẹniti o tun n ronu ni awọn ọna kanna bi Ijapa, pari si pe igbe fun iranlọwọ yoo jẹ asan. Lẹhinna ero kan kọlu u.
“Emi yoo rii daju pe orin akọkọ ti Mo kọ ni nipa ara mi ati nipa ohun ti o ṣ�lẹ si mi. Dajudaju awọn eniyan yoo tẹtisi wọn yoo si ri ohun ti n lọ, ati pe ko si idan kankan.”
Ni aṣalẹ ọjọ yẹn Ijapa gbe “ilu idan” rẹ si iwaju ile rẹ ati nigbati awọn eniyan n kọja lọ, o fi igi kan ilu naa o si fun ni aṣẹ:
Ilu mi, dun kakaka, Give the “kakaka” sound, my drum!
Ilu mi, s’ọrọ ẹnu rẹ ki ngbọ My drum, let’s hear what you have to say!
O beere lọwọ ilu lati ṣe ere idaraya fun wọn pẹlu awọn orin rẹ, ati awọn ohun “kẹkẹkẹ” ati “kakaka” rẹ.
Agbamurere
Rere o, Rere ọmọ Oluwo,
Agbamurere.
Iya f’ewurẹ ‘lẹ, o ni ng k’ọdẹ ṣe, (Mother made goats available for my hunting training)
Agbamurere.
Baba f’aguntan ‘lẹ, o ni ng k’ọdẹ ṣe (Father made lambs available for my hunting training)
Agbamurere.
Mo l’o d’igbo Ẹfọn, o d’igbo Erin, (I said that I was heading for deep forest hunting (hunting for buffaloes, hunting for elephants))
Agbamurere.
Agbara-ojo l’o fa mi lẹsẹ mo yẹ gẹrẹ, (There was a torrential rainstorm turning rapidly into a whirlpool at my feet making, me slip)
Agbamurere.
Mo yẹ gẹrẹ s’odo, mo ba d’ẹru Ahun, (I slipped, fell into the river and became Ahun’s slave) (Ahun = one of Ijapa’s nicknames)
Agbamurere.
Kiriji, Kiriji, kẹnkẹlukẹ
Agbamurere
Kiriji, Kiriji, kẹnkẹlukẹ
Agbamurere
Rere kọ ọkan tabi meji ninu awọn orin miiran bi o ti nlọ ṣugbọn yoo ma pada lati kọ orin akọkọ yii. Gẹgẹbi a ti ṣe iṣaju, awọn eniyan duro lati tẹtisi orin rẹ, ati lati jó si orin aladun naa. Oro naa gbọdọ ti tan kaakiri lẹsẹkẹsẹ nitori laipẹ ibi naa kun fun awọn eniyan – awọn ọkunrin ati obinrin lati Isalẹ-Odo, abule nitosi.
“Bawo ni ilu lasan ṣe le korin bi eniyan?” pariwo ọkunrin kan ni iyalẹnu.
“Ilu naa gbọdọ ni awọn agbara idan” ẹlomiran daba.
“Tabi Ijapa ni o ni awọn agbara idan?” ọkunrin miiran beere.
Laanu, ko si ẹnikan ti o tẹtisi awọn ọrọ ti awọn orin Rere nitori gbogbo eniyan wa ninu iwuri lori ilu orin naa, orin aladun naa, ati ohun Rere ti o ni ipa fifa mọ́ wọn lọkan. Ijapa tikararẹ ti ni igbega nipasẹ aṣeyọri rẹ ti o tayọ ko si n tẹtisi bẹẹ.
“Ẹtan mi n ṣiṣẹ” o ma n sọ fun ara rẹ nigbagbogbo laisi awọn ero fun ohunkohun miiran.
Ohun kanna ṣẹlẹ ni gbogbo aṣalẹ ati Rere, ti o n rẹwẹsi siwaju ati siwaju, bẹrẹ si ṣe ainireti.
“Ti MO ba tẹsiwaju lati duro sinu ilu yii Emi yoo kú. O mọ pe Emi ko le paapa mí daradara – ko si ẹnikan ti o le. Ko ṣee ṣe lati gbe ninu ilu yii laisi ṣaisan. Bi mo ba kú? Kini nigbana?” o bẹbẹ fun Ijapa.
“O jẹ ayanmọ ti Mo ni lati gba. Iwọ kii yoo kú niwọn igba ti Mo ba n fun ọ ni ounjẹ.” Ijapa dahun.
“Ti o ba jẹ ki n lọ, awọn obi mi yoo san ẹsan pupọ fun ọ,” o tun bẹbẹ lẹẹkansi.
“Kii ṣe iru owo ti Emi yoo ma n ṣe lati inu ilu yii” Ijapa dahun, o kọ lati ri idi.
Lẹhin igba diẹ Rere fi ayo silẹ.
Eyi ni bi Ijapa ṣe bẹrẹ si ṣe owo lati ọdọ Rere. Laarin ọjọ diẹ ọrọ naa ti tan kaakiri nipa Ijapa ati ilu idan rẹ – kii ṣe si awọn abule ati awọn ilu ti o sunmọ ibugbe Ijapa nikan, ṣugbọn paapaa si ikọja. Awọn ifiwepe kun fun Ijapa lati wa pẹlu “ilu idan” rẹ lati ṣe bi apakan ti ere idaraya ayẹyẹ – fun apẹẹrẹ, ni awọn ile awọn olori. Nigbakugba ti o ba di akoko rẹ lati ṣe, yoo farahan ti n ta kẹkẹ ilu rẹ lọ, fi igi kan ilu, o si fun ni aṣẹ. Rere yoo bẹrẹ nipasẹ kiko orin akọkọ rẹ, ati pe gbogbo eniyan, pẹlu awọn agbalejo tabi awọn agbalejo obinrin yoo jó, ti a mu yó nipasẹ ilu orin naa, lẹẹkansi laisi eyikeyi awọn ọrọ rẹ ti o forukọsilẹ ninu ọkan wọn. Wọn yoo fi owo rọ fun Ijapa bi wọn ti n jó tabi ẹnikan yoo lọ kiri gbigba owo naa fun u. Awọn agbalejo tabi awọn agbalejo obinrin yoo tun fun Ijapa ni owo pupọ fun iṣẹ rẹ.
“Emi ko gbọ ẹnikan ti o sọ nkankan nipa mi.” Rere yoo sọ fun ara rẹ ni ipari ayẹyẹ naa, inu rẹ bàjẹ pupọ. “Boya ọkan ninu awọn ọjọ wọnyi…” yoo ṣe itunu ara rẹ.
Ijapa di ọlọrọ ni alẹ ọjọ kan ko si nilo lati ṣe iṣẹ siwaju sii ti o ba ṣe rara ni akoko yẹn. Bi o ti n sanra si, Rere n rẹwẹsi, ati bi o ti n dun si, Rere n ṣibanujẹ si. Rere tun n rẹwẹsi siwaju ati siwaju. Ohun kan ṣoṣo ti o tun lagbara ni iyanu ninu rẹ ni ohun rẹ, boya nitori ipinnu rẹ lati maṣe fi ayo silẹ, nireti pe ẹnikan yoo ṣaṣeyọri nikẹhin lati ni oye ohun ti n ṣẹlẹ si i.
Bi o ti n korin pẹlu ibanujẹ jinlẹ, ohun orin rẹ paapaa wuni diẹ sii, itọsi diẹ sii ati iyipada ju iṣaaju lọ – ti o n fi ọwọ kan awọn ọkan awọn olutẹtisi rẹ.
“Ti MO ba kọ lati gbọràn si Ijapa, yoo pa mi ni ebi” Rere ronu. “Mo gbọdọ tọju agbara kekere ti Mo ku. Emi ko gbọdọ fi ayo silẹ. Mo gbọdọ gba ara mi là. Boya ọkan ninu awọn ọjọ wọnyi ẹnikan yoo da ohun mi mọ.”
Ni akoko yii, awọn obi Rere ti ṣe iwadi fun ọmọ wọn, ati pe gbogbo eniyan ni ilu wọn ṣe atilẹyin fun ipo wọn. Awọn obi rẹ tun ṣe ijabọ iṣẹlẹ naa fun Ọba.
“Ọmọ wa sonu. Jọwọ ran wa lọwọ lati wa a” wọn bẹ Ọba.
Ni awọn ọjọ wọnni Ọba ṣe ipa nla ninu awọn igbesi aye ojoojumọ ti awọn eniyan rẹ. O nigbagbogbo jẹ ibẹwẹ akọkọ. Awọn eniyan n wo ọ lati yanju awọn ọrọ fun wọn, pẹlu awọn ariyanjiyan kekere, awọn ariyanjiyan ti eyikeyi iru – laibikita bi o ti kere ati aibikita. A mọ̀ ọ lati ṣetan lati wa awọn ojutu si awọn iṣoro ti o ṣe iyalẹnu awọn ọmọ abọ rẹ – si awọn ohun ijinlẹ ti eyikeyi iru.
A fi ọrọ ranṣẹ kaakiri gbogbo agbegbe ati pe Ọba ran awọn ọdẹ lọ lẹsẹkẹsẹ sinu igbo lati wa Rere. Fun ọjọ mẹta wọn wa ko si ri i. Lẹhin eyi awọn obi Rere fi ara wọn silẹ si iṣeeṣe ti ko ri ọmọ wọn laaye mọ. Sibẹsibẹ, gbogbo ipadanu rẹ jẹ ohun ijinlẹ fun gbogbo eniyan, ati pe ọpọlọpọ awọn akiyesi ni o wa nipa rẹ:
“Mo ro pe Rere ti kú.” Iya Rere sọ fun ọkọ rẹ ni omije.
“Laisi iyemeji o ti kú. Boya ẹranko igbẹ ti jẹ e” ọkọ rẹ dahun.
“Bawo ni o ṣe buru to! Irú ọmọ ẹlẹwa, onifẹ!” aladugbo kan sọ.
“Iyalẹnu kini o ṣe ṣẹlẹ si i” aladugbo miiran dahun. “Bawo ni o ṣe le parẹ?”
“Boya ẹnikan pa a, o si ji ohun ija ọdẹ rẹ, ohun elo, ati owo rẹ” aladugbo akọkọ dahun.
“Ti o ba jẹ bẹ kilode ti ko ti ri oku rẹ?” aladugbo miiran dahun.
Awọn obi Rere ati gbogbo eniyan miiran ni ilu ni ibanujẹ nipasẹ ayanmọ Rere wọn si ṣọfọ fun u, ni gbigbagbọ pe o ti kú.
Okiki ati aṣeyọri Ijapa de ọdọ Ọba ni Ijafa, ilu Rere, Ọba si fi ọrọ ranṣẹ si Ijapa lati wa ṣe ere idaraya pẹlu “ilu idan” rẹ ni ayẹyẹ kan ni ààfin. Eyi jẹ iṣẹlẹ olodun ti o gbajumo, ati pe a pe ọpọlọpọ eniyan ni gbogbogbo si i, pẹlu idile Oluwo. Ijapa lọ si ààfin lẹsẹkẹsẹ ti ọrọ ba a o si wa idojọ pẹlu Ọba.
“Ah Ijapa! Mo ti gbọ pupọ nipa “ilu idan” rẹ. Wá ṣe ere idaraya fun wa ni ọjọ meji” Ọba sọ.
“Kabiyesi! Inu mi yoo dun lati kopa ninu ajọdun naa. Sibẹsibẹ, Mo gbọdọ sọ fun Kabiyesi pe eyi ni ohun ti mo n ṣe fun igbesi aye mi – bi mo ṣe n jẹun fun ara mi, iyawo mi ati awọn ọmọ mi” Ijapa dahun.
“Bẹẹni, Mo ti gbọ pe ilu naa korin bi eniyan” Ọba dahun, o n kọri.
“Bẹẹni, Kabiyesi,” Ijapa parọ.
“Bawo ni o ṣe ri i?” Ọba fẹ lati mọ.
Ijapa ko mọ ohun ti yoo dahun, o si yara sọ ohun akọkọ ti o wa si ori rẹ:
“Mo ti na owo pupọ lori idan lati jẹ ki ilu naa ṣiṣẹ bẹ, Kabiyesi!”
Idahun Ijapa ya Ọba lẹnu ṣugbọn o pinnu lati maṣe pẹ lori rẹ. O tun ni aibalẹ nipa rẹ ṣugbọn ko le fi ọwọ kan idi rẹ.
“Ti eniyan ba na owo pupọ si nkan kan, lẹhinna o tọ lati ṣe owo lati inu rẹ. Nitorinaa, sọ owo-ọya rẹ” Ọba sọ fun Ijapa.
Ijapa sọ iye owo kan eyiti Ọba gba.
“Emi yoo reti ọ ni ààfin ni ọjọ meji lẹhinna nigbana” Ọba tẹsiwaju ni sisọ akoko naa.
“Mo dupe, Kabiyesi!” Ijapa pada sẹhin, inu rẹ dun pupọ.
Inudidun wa ni afẹfẹ bi awọn eniyan ti de ààfin ni ọjọ ayẹyẹ nla naa – kii ṣe awọn ti a pe nikan, ṣugbọn paapaa awọn oluwo, ti wọn ṣagbapọ lati wa wiwo.
Nigbati o di akoko Ijapa lati “ṣe” pẹlu “ilu idan” rẹ, ko padanu akoko. O fi igi kan ilu naa o si fun ni aṣẹ deede:
Ilu mi, dun kakaka,
Ilu mi, s’oro enu re ki ngbo
Rere bẹrẹ si korin bi atẹle:
Agbamurere
Rere o, Rere ọmọ Oluwo,
Agbamurere.
Iya f’ewurẹ ‘lẹ, o ni ng k’ọdẹ ṣe, (Mother made goats available for my hunting training)
Agbamurere.
Baba f’aguntan ‘lẹ, o ni ng k’ọdẹ ṣe (Father made lambs available for my hunting training)
Agbamurere.
Mo l’o d’igbo Ẹfọn, o d’igbo Erin, (I said that I was heading for deep forest hunting (hunting for buffaloes, hunting for elephants))
Agbamurere.
Agbara-ojo l’o fa mi lẹsẹ mo yẹ gẹrẹ, (There was a torrential rainstorm turning rapidly into a whirlpool at my feet making, me slip)
Agbamurere.
Mo yẹ gẹrẹ s’odo, mo ba d’ẹru Ahun, (I slipped, fell into the river and became Ahun’s slave) (Ahun = one of Ijapa’s nicknames)
Agbamurere.
Kiriji, Kiriji, kẹnkẹlukẹ
Agbamurere
Kiriji, Kiriji, kẹnkẹlukẹ
Agbamurere
Gbogbo awọn eniyan ni ààfin bẹrẹ si jó ni kete ti wọn gbọ ilu orin Rere ati ohun Rere, a yà wọn lẹnu nipasẹ orin naa. Gẹgẹ bi iṣe rẹ nigbagbogbo o jẹ itọsi ati iyipada. Ko si ẹnikan ti o tii gbọ iru eyi rí.
“Bawo ni ilu ti o ri lasan ṣe le korin bi eniyan? Kini idan yii ti Ijapa sọ pe o san owo pupọ fun? Mo gbọdọ wa diẹ sii nipa rẹ” Ọba ronu. O ṣe iyalẹnu o si tun ni aibalẹ lẹẹkansi ṣugbọn ko le ṣe afihan ohun ti o nfa aibalẹ rẹ. Sibẹsibẹ, gbogbo eniyan n gbadun ara wọn ni gbangba, ati pe iṣẹ naa jẹ iyalẹnu.
Awọn eniyan kanṣoṣo nibẹ ti ko ni ifẹ nipasẹ ilu orin naa, laibikita bi o ti ṣe iyipada ati ẹlẹwa, ni awọn obi Rere. Ọkọ ati iyawo ko kopa ninu ijó; wọn tun n ṣọfọ fun ọmọ wọn ti wọn ti fi silẹ pe o ti kú ati pe wọn ko si ni ipo ayẹyẹ. Wọn ti gba ifiwepe lati ọdọ Ọba nitori wọn ko ro pe wọn yẹ ki o kọ ọ. Wọn joko ni idakẹjẹ ni igun kan ti n wo ohun ti n lọ, ati lẹhin igba diẹ wọn ri ara wọn ni tẹtisi awọn ọrọ ti orin akọkọ Rere, eyiti Rere n kọ lẹẹkansi ati lẹẹkansi.
“Ṣe o gbọ iyẹn?” Oluwo sọ kẹlẹkẹlẹ si iyawo rẹ lojiiji. Ẹnu ya a.
“Bẹẹni. Mo gbọ orukọ Oluwo” iyawo naa dahun ni iyalẹnu.
Awọn mejeeji tẹtisi daradara siwọn wọn si gbọ orukọ ọmọ wọn: Rere. Wọn tun ni oye koko ti orin naa.
“Rere le wa ninu ilu yẹn o n gbiyanju lati fi ifiranṣẹ ranṣẹ nipasẹ orin rẹ” Oluwo sọ fun iyawo rẹ ni itara, laisi idaduro fun idahun o sare lọ si ọdọ Ọba.
“Jọwọ da ijó duro, Kabiyesi! Mo gbagbọ pe ọmọ wa wa ninu ilu yẹn,” Oluwo sọ kẹlẹkẹlẹ si Ọba. Lẹhinna o lọ ṣalaye idi ti o fi ro bẹ – si iyalẹnu Ọba patapata.
“Ko ṣee gbagbọ!” Ọba dahun, ṣugbọn bi aibalẹ rẹ iṣaaju ti n yọ jade ninu rẹ, o pinnu lati gba ibeere Oluwo.
“Ẹ dake gbogbo eniyan!” o paṣẹ ati pe ijó naa da lojiiji. Ijapa wo iyalẹnu ṣugbọn o paṣẹ fun ilu lati da orin kiko duro.
“Mo mọ pe gbogbo yin n gbadun ijó si ‘ilu idan’ Ijapa ti o korin. Ilu orin akọkọ jẹ iwunilori, ṣugbọn Mo ro pe o yẹ ki o tẹtisi awọn ọrọ naa pẹlu. O jẹ orin ẹlẹwa ati pe ẹ yoo gbadun lati tẹtisi rẹ. Nitorinaa, ẹ tẹtisi gbogbo eniyan!” Ọba paṣẹ.
Ijapa fi igi kan ilu naa Rere tun bẹrẹ orin kiko – o nkọ orin akọkọ.
Bi Ọba ti n tẹtisi, awọn ọrọ orin naa mu u pada si iṣẹlẹ kan, ti awọn obi Rere sọ fun u.
“Bẹẹni, Mo ranti pe o wa si ọdọ mi fun iranlọwọ laipẹ sẹyin nigbati ọmọ rẹ lọ ṣọdẹ ko si pada si ile” Ọba ba Oluwo sọrọ, o n kọri bi ẹnipe ohun gbogbo ṣe ye.
“Bẹẹni, Kabiyesi!” Oluwo dahun.
“Mo tun ranti pe Mo fi ọrọ ranṣẹ kaakiri agbegbe nipa ipadanu Rere ati pe Mo ran awọn ọdẹ lọ lati wa a ninu igbo, ati pe wọn lo gbogbo ọjọ mẹta ni wiwa” Ọba tẹsiwaju.
“Bẹẹni, Kabiyesi! A tun ṣe iwadi fun Rere ati pe gbogbo eniyan ni ilu ṣe iranlọwọ ninu iwadi wa” Oluwo dahun.
“Lẹhinna o gbọdọ jẹ ọmọ rẹ ti n korin ninu ilu Ijapa!” Ọba pariwo.
“Emi ko ṣiyemeji nipa rẹ” Oluwo dahun ni itara.
Ni akoko yii gbogbo eniyan miiran ti o wa ti tẹtisi awọn ọrọ ti orin akọkọ Rere daradara. Gbogbo wọn mọ idile Oluwo daradara. Wọn tun mọ nipa ipadanu Rere ati pe wọn ranti bi wọn ṣe ṣe iranlọwọ ni wiwa rẹ, ati bi ibanujẹ ti wọn ni ni ojukokoro pẹlu iṣeeṣe pe Rere ti kú.
“Kí! Ọmọ Oluwo wa ninu ilu!” pariwo arugbo kan, o binu, ati laipẹ ariwo kan waye. Awọn eniyan bẹrẹ si ṣalaye awọn iwo wọn ni ibinu:
“Bawo ni Ijapa ṣe le ṣe eyi si ẹnikẹni?”
“Eyi kii ṣe eniyan!”
“Ọna kanna ni wọn yẹ ki o tọju Ijapa”.
“Tabí kí a pa a paapaa. O jẹ ẹranko ati pe ko yẹ ki o sa fun u”
Gbogbo eniyan n binu wọn fẹ lati kọlu Ijapa, ṣugbọn Ọba laja ni kiakia. Ijapa ri pe ere ti pari. O nmì tìtì, o gbiyanju lati sa fun ilu naa.
“Duro! Gba ilu rẹ ki o si ya a” Ọba paṣẹ, ati lẹsẹkẹsẹ diẹ ninu awọn iranṣẹ Ọba mu Ijapa, gba ilu rẹ, wọn si ya a. Bi wọn ti n ṣe bẹ, wọn ri Rere ninu rẹ wọn si mu u jade.
“Rere! Rere!”, awọn obi Rere pe wọn sare kọja lati gba a ni ọwọ wọn.
“Oluwa mi! Wo bi o ṣe rẹwẹsi ati aisan” iya Rere sọ o si pariwo omije. Awọn eniyan miiran ni ayika, paapaa awọn obinrin bẹrẹ si sọkún nitori eyi le jẹ ọmọ wọn.
“O dara ki a mu u lọ si ile ni kiakia, ki a sọ di mimọ” iya Rere tẹsiwaju.
“Mu Ijapa lọ ki o si pa a!” Ọba paṣẹ fun awọn iranṣẹ rẹ ni ibinu.
Rere ti inu rẹ dun pupọ lati tun darapọ mọ awọn obi rẹ gbohun ti Ọba sọ.
“Kabiyesi! Mo bẹ̀ ẹ jọ̀wọ́ kí o dá Ijapa sí” o tiraka lati sọrọ. Ni ibẹrẹ ohun rẹ ko le gbọ, ṣugbọn bi o ti n mí afẹfẹ ni ayika rẹ, ohun rẹ di mimọ siwaju ati siwaju.
Ẹnu yá gbogbo ibi.
“Ti kii ba ṣe Ijapa, Emi ko ni wa nibi loni. Gẹgẹbi mo ti sọ ninu orin mi, Mo yọ, Mo padanu iwontunwonsi ninu iji ojo, iṣan omi si gbe mi lọ. Ti Ijapa ko ba ti gbala mi nigba ti o ṣe bẹ, Emi iba ti kú” Rere tẹsiwaju. “O tun ṣe itọju mi daradara, fun mi ni aṣọ gbẹ o si jẹun fun mi. O ṣe aanu fun mi titi o fi gbọ mi n korin.”
Botilẹjẹpe ẹnu ya gbogbo eniyan ti o wa nibẹ nipasẹ ibeere Rere fun itusilẹ Ijapa, iyalẹnu ko ya wọn patapata.
“Eyi jẹ aṣa Rere” ọkan ninu awọn eniyan naa sọ.
“Ọmọkunrin yẹn ti jẹ oninuure nigbagbogbo” omiiran sọ.
Ọba ṣe ayẹwo ibeere Rere o si pinnu lati gba.
“Titi pa Ijapa mọ̀ titi emi o fi pinnu iru ijiya ti emi yoo fun u. O yẹ ki a kọ ọ́ ni ẹkọ. O ni orire pe Rere ko ti kú lati iṣe aiṣedede yii. Bibẹẹkọ a iba pa a laisi iyemeji” Ọba tẹsiwaju. “Paapa ti o ba huwa rere si Rere ni ibẹrẹ, ohun ti o ṣe nigbamii jẹ aiṣedede, ojukokoro ni o mu u lọ”.
O duro o si ronu fun igba diẹ sii.
“Ko gbọdọ tẹ ilu yii mọ o si yẹ ki a lé e kuro ni abule rẹ – ki a sọ ọ́ sinu igbo. Ko yẹ lati gbe laarin awọn miiran” Ọba paṣẹ.
“Mu ọmọ rẹ lọ si ile, Oluwo, ki o si ṣe itọju rẹ. Emi ati gbogbo eniyan nihin ni ayọ pẹlu yin lori orire rẹ lati tun ri i” Ọba yipada si Oluwo, o dide o si fi opin si ajọdun naa.
Bi gbogbo eniyan ti nlọ kuro ni ààfin wọn n sọrọ nipa iṣẹlẹ alailẹgbẹ ti ọjọ yẹn, ati bi a ti n mu Ijapa lọ, diẹ ninu awọn eniyan ko le ṣakoso ibinu wọn; wọn gbe okuta lati ilẹ wọn nà án. Awọn miiran mu awọn ohun elo idana, awọn ọgangan bii awọn ọpá, awọn ọgangan, wọn lu u pẹlu wọn. Nigbati o ṣaṣeyọri lati da ara rẹ kuro ninu ogunlọgọ naa laaye, inu rẹ dun pupọ lati lé e kuro ni ilu Rere, ati nigbamii lati ilu tirẹ.
Eyi ni bi wọn ṣe lé Ijapa kuro ni Isalẹ-Odo, nitosi Jakọta. Ko tun fi oju rẹ han nibẹ mọ, jẹ ki a ma sọ nipa ilu Rere.
Nitorinaa itan naa kọ wa: inú rere otitọ ko nireti ohunkohun ni ipadabọ, ati pe ojúkòkòrò yoo mu ìparun wa. Ṣugbọn ọkàn alaanu, bii ti Rere, le fọ ipa-ẹsan.
✤ Òpin · Ìtàn Rere àti Ijapa ✤
